Słownik pojęć

Pojęcia z AML, podatków, kadr i prawa gospodarczego, wyjaśnione z perspektywy biura rachunkowego.

A

  • AML (anti-money laundering)

    Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. W biurze rachunkowym to zestaw obowiązków z ustawy AML - od oceny ryzyka biura, przez weryfikację klientów, po szkolenia zespołu i zawiadamianie GIIF.

    AML
  • AMLR (rozporządzenie (UE) 2024/1624)

    Unijne rozporządzenie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach UE od 10 lipca 2027 r. Zastąpi większość przepisów ustawy AML dotyczących obowiązków instytucji obowiązanych, w tym biur rachunkowych.

    AML

B

  • Beneficjent rzeczywisty

    Osoba fizyczna, która bezpośrednio lub pośrednio kontroluje klienta albo w imieniu której nawiązywane są stosunki gospodarcze. W spółce to zwykle osoba mająca ponad 25% udziałów lub głosów albo sprawująca kontrolę w inny sposób. Gdy mimo udokumentowanych starań nie da się jej ustalić, a nie ma podejrzeń prania pieniędzy, wskazuje się osobę na wyższym stanowisku kierowniczym. U przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność beneficjentem jest zasadniczo on sam.

    AML
  • Biała lista podatników VAT (wykaz podatników VAT)

    Prowadzony elektronicznie przez Szefa KAS wykaz podatników VAT ze statusem VAT i rachunkami rozliczeniowymi (bez rachunków osobistych). Za transakcję z przedsiębiorcą powyżej 15 000 zł brutto od czynnego podatnika VAT przelew musi trafić na rachunek z wykazu, sprawdzony w dniu zlecenia przelewu. Inaczej wydatek w tej części nie jest kosztem podatkowym, a płacący odpowiada solidarnie za VAT dostawcy z tej transakcji - chyba że złoży ZAW-NR albo zapłaci w MPP. Dla płatności z faktur wystawionych od 1 stycznia 2027 r. sankcja kosztowa nie obowiązuje (Dz.U. 2026 poz. 1371).

    Podatki
  • Biegły rewident

    Biegły rewident to osoba wpisana do rejestru biegłych rewidentów, uprawniona m.in. do badania sprawozdań finansowych w imieniu firmy audytorskiej. Wynikiem badania jest sprawozdanie z badania z opinią, czy sprawozdanie finansowe przedstawia rzetelny i jasny obraz sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki.

    Prawo
  • Bieżące monitorowanie

    Środek bezpieczeństwa finansowego polegający na stałej obserwacji współpracy z klientem - analizie, czy jego działalność i transakcje są zgodne z wiedzą biura o kliencie, i aktualizowaniu dokumentów oraz danych. Obejmuje też śledzenie zmian w rejestrach, statusu PEP i list sankcyjnych.

    AML

C

  • Certyfikat KSeF

    Elektroniczne poświadczenie pobierane z Krajowego Systemu e-Faktur po zalogowaniu się np. przez login.gov.pl albo podpisem kwalifikowanym. Certyfikat typu 1 służy do logowania w KSeF, a typu 2 - do oznaczania faktur wystawianych offline drugim kodem QR, który potwierdza tożsamość wystawcy. Jest ważny najwyżej 2 lata od wytworzenia albo od wskazanej daty początkowej i można go odnowić w okresie ważności.

    Podatki
  • CRBR (Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych)

    Publiczny rejestr, do którego m.in. spółki handlowe i fundacje zgłaszają swoich beneficjentów rzeczywistych. Biuro nie może poprzestać na wpisie w CRBR - ustala beneficjenta samodzielnie, a rozbieżności odnotowuje, wyjaśnia i po ich potwierdzeniu zgłasza organowi prowadzącemu rejestr.

    AML
  • Czynny podatnik VAT

    Podatnik zarejestrowany przez naczelnika urzędu skarbowego ze statusem „podatnik VAT czynny”. Rozlicza VAT należny od sprzedaży i może go obniżać o VAT naliczony z zakupów - podatnikom, którzy nie są zarejestrowani jako czynni, prawo do odliczenia co do zasady nie przysługuje.

    Podatki

D

  • DAC8

    Dyrektywa Rady (UE) 2023/2226, ósma zmiana dyrektywy o współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania. Zobowiązuje platformy obsługujące kryptoaktywa do ustalania rezydencji podatkowej klientów i corocznego przekazywania ich danych oraz sum transakcji administracji skarbowej, która wymienia się nimi z innymi państwami. W Polsce wdrożona ustawą z 13 lutego 2026 r., obowiązującą od 18 marca 2026 r.; pierwszy raport za 2026 r. platformy przekazują do 30 czerwca 2027 r.

    Podatki
  • Dochód

    Nadwyżka przychodów z danego źródła nad kosztami ich uzyskania w roku podatkowym. Na skali i podatku liniowym od dochodu, po odliczeniach, oblicza się podatek. Dochód podatkowy nie jest tym samym co zysk księgowy ani pieniądze na koncie.

    Podatki
  • Dyskryminacja w zatrudnieniu

    Mniej korzystne traktowanie pracownika - bezpośrednio albo pośrednio - z przyczyny takiej jak płeć, wiek, niepełnosprawność, rasa, religia, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkowa, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientacja seksualna, rodzaj umowy lub wymiar etatu. Od 5 listopada 2026 r. pracownikowi przysługuje zadośćuczynienie co najmniej w wysokości minimalnego wynagrodzenia, a przy wielokrotnym naruszeniu - trzykrotności.

    Kadry
  • Działalność nierejestrowana

    Zarobkowa działalność osoby fizycznej, która nie jest działalnością gospodarczą, więc nie wymaga wpisu do CEIDG i sama nie jest tytułem do składek ZUS - choć przy usłudze dla firmy ZUS żąda od zlecającego składek jak od zlecenia. Przychód należny w żadnym kwartale kalendarzowym nie może przekroczyć 225% minimalnego wynagrodzenia - w 2026 r. 10 813,50 zł, w 2027 r. 11 137,50 zł. Wykluczają ją m.in. firma prowadzona w ostatnich 60 miesiącach oraz wymóg koncesji, zezwolenia lub wpisu do rejestru działalności regulowanej. Po przekroczeniu limitu wniosek do CEIDG składa się w ciągu 7 dni.

    Podatki

E

  • Eksport towarów

    Sprzedaż, przy której towar zostaje wysłany albo przewieziony z Polski poza Unię Europejską przez sprzedawcę albo na jego rzecz (eksport bezpośredni) lub przez zagranicznego nabywcę albo na jego rzecz (eksport pośredni). Eksport opodatkowuje się stawką 0% VAT, jeżeli sprzedawca ma dowody, że towar opuścił Unię. Od 18 listopada 2026 r. definicja nie wymaga już potwierdzenia wywozu przez urząd celny.

    Podatki
  • Ekwiwalent za niewykorzystany urlop

    Pieniężne rozliczenie urlopu wypoczynkowego, którego pracownik nie wykorzystał do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Pracodawca wypłaca go bez wniosku, chyba że strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w ramach kolejnej umowy z tym samym pracodawcą, zawartej bezpośrednio po rozwiązaniu poprzedniej. Zamiast ekwiwalentu pracodawca może udzielić urlopu w okresie wypowiedzenia, także bez wniosku pracownika, a w porozumieniu stron można wskazać konkretne dni urlopu.

    Kadry

F

  • Faktura korygująca

    Faktura, którą sprzedawca zmienia wcześniej wystawioną fakturę, gdy zmieniła się podstawa opodatkowania lub kwota VAT, zwrócono towar albo zaliczkę lub w fakturze jest pomyłka. Korektę faktury z KSeF wystawia się co do zasady także w KSeF i wskazuje w niej numer KSeF faktury korygowanej.

    Podatki
  • Faktura uproszczona

    Faktura na kwotę należności ogółem do 450 zł albo do 100 euro, która może nie zawierać nazwy i adresu nabywcy oraz części danych o towarach i cenach - wystarczy NIP nabywcy i dane pozwalające ustalić kwotę VAT dla każdej stawki. Do 31 grudnia 2026 r. za taką fakturę uznaje się paragon z NIP nabywcy. Od 1 stycznia 2027 r. fakturę uproszczoną dla firmy wystawia się w KSeF jako e-fakturę rodzaju „UPR”.

    Podatki
  • Faktura ustrukturyzowana (e-faktura)

    Faktura wystawiona przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur wraz z nadanym jej numerem KSeF. Ma postać pliku XML zgodnego ze wzorem udostępnionym przez Ministerstwo Finansów - od 1 lutego 2026 r. jest to struktura FA(3). Uznaje się ją za wystawioną w dniu przesłania do KSeF, a co do zasady za otrzymaną w dniu nadania jej numeru KSeF. Od 1 stycznia 2027 r. w tej postaci wystawia się każdą fakturę, którą trzeba wystawić, poza wyjątkami z ustawy i rozporządzenia.

    Podatki
  • Faktura zaliczkowa

    Faktura, którą sprzedawca dokumentuje pieniądze otrzymane przed dostawą towaru albo wykonaniem usługi - zaliczkę, przedpłatę, zadatek czy ratę. Wystawia się ją najpóźniej 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu otrzymania zapłaty, co do zasady także przy usługach dla firm z UE i spoza UE. Nie trzeba jej, gdy zapłata i wykonanie usługi przypadają w tym samym miesiącu. W KSeF ma oznaczenie „ZAL”, a faktura końcowa - „ROZ”.

    Podatki

G

  • GIIF (Generalny Inspektor Informacji Finansowej)

    Organ administracji rządowej odpowiedzialny za przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Przyjmuje zawiadomienia od instytucji obowiązanych, kontroluje realizację obowiązków i nakłada kary administracyjne.

    AML

I

  • Import usług

    Nabycie przez polską firmę usługi od zagranicznego usługodawcy, który nie ma w Polsce siedziby ani stałego miejsca działalności, gdy miejscem świadczenia jest Polska. VAT rozlicza wtedy nabywca: sam nalicza podatek należny i - jeśli ma prawo do odliczenia - odlicza go w tej samej deklaracji. To lustrzane odbicie usługi, którą polski usługodawca fakturuje z adnotacją „odwrotne obciążenie”.

    Podatki
  • Indywidualne konto emerytalne (IKE)

    Konto do dobrowolnego oszczędzania na emeryturę, prowadzone przez bank, dom maklerski, fundusz inwestycyjny, dobrowolny fundusz emerytalny albo zakład ubezpieczeń. Wpłaty nie obniżają podatku, ale przy wypłacie po 60. roku życia (albo po 55., gdy oszczędzający ma prawo do emerytury) nie płaci się podatku od zysków, jeśli spełniono warunki dotyczące wpłat. Roczny limit wpłat to trzykrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego: 28 260 zł w 2026 r. i 30 099 zł w 2027 r.

    Podatki
  • Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE)

    Konto do dobrowolnego oszczędzania na emeryturę, którego wpłaty odlicza się w zeznaniu rocznym - od dochodu na skali i podatku liniowym, a na ryczałcie od przychodu. Przy wypłacie po 65. roku życia, jeśli oszczędzający wpłacał w co najmniej pięciu latach, pobiera się 10% podatku od całej kwoty. Limit wpłat w 2027 r. to 12 039,60 zł, a dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność 18 059,40 zł (w 2026 r. 11 304 zł i 16 956 zł).

    Podatki
  • Informacja podsumowująca VAT-UE (VAT-UE)

    Miesięczne zestawienie transakcji z kontrahentami z innych państw UE, które podatnik zarejestrowany jako podatnik VAT UE składa elektronicznie do urzędu skarbowego. Wykazuje się w niej m.in. wewnątrzwspólnotowe dostawy i nabycia towarów oraz usługi dla firm z UE, od których VAT rozlicza klient. Termin: 25. dzień miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy.

    Podatki
  • Instytucja obowiązana

    Podmiot, który musi stosować przepisy ustawy AML. Należą do nich m.in. banki, notariusze, doradcy podatkowi oraz podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, czyli biura rachunkowe, a także przedsiębiorcy, których podstawową działalnością jest m.in. prowadzenie ksiąg podatkowych i sporządzanie deklaracji.

    AML
  • Inwentaryzacja

    Inwentaryzacja to ustalenie rzeczywistego stanu aktywów i pasywów jednostki prowadzącej księgi rachunkowe i porównanie go z zapisami w księgach. Przeprowadza się ją na ostatni dzień roku obrotowego spisem z natury, potwierdzeniem sald albo weryfikacją, a różnice wyjaśnia i rozlicza w księgach tego roku.

    Prawo

K

  • Kasa fiskalna (kasa rejestrująca)

    Urządzenie do ewidencjonowania sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej i rolników ryczałtowych. Do 31 grudnia 2027 r. zwolniony jest podatnik, u którego taka sprzedaż nie przekroczyła 20 000 zł w roku, ale część czynności, np. usługi fryzjerskie czy gastronomię, trzeba rejestrować na kasie zawsze.

    Podatki
  • Kasowy PIT (metoda kasowa rozliczania przychodów)

    Metoda, w której przychód z objętych nią transakcji z przedsiębiorcami, udokumentowanych fakturami, wykazuje się w dniu zapłaty - najpóźniej po 2 latach od wystawienia faktury albo w dniu wcześniejszej likwidacji działalności. Mogą ją wybrać przedsiębiorcy bez ksiąg rachunkowych, z przychodami do 2 000 000 zł w poprzednim roku, składając oświadczenie zasadniczo do 20 lutego (rozpoczynający działalność - w odrębnych terminach). Koszty z takich transakcji odlicza się zasadniczo po ich zapłacie, z wyjątkiem odpisów amortyzacyjnych.

    Podatki
  • Klient

    Osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna, na rzecz której biuro świadczy usługi w ramach swojej działalności zawodowej, w tym z którą nawiązuje stosunki gospodarcze.

    AML
  • Kod QR na fakturze (kod weryfikujący)

    Kod, którym oznacza się fakturę ustrukturyzowaną przekazywaną albo używaną poza Krajowym Systemem e-Faktur. Pozwala dostać się do faktury w KSeF i sprawdzić jej dane bez logowania. Faktura z numerem KSeF ma jeden taki kod, a faktura wystawiona offline i przekazana nabywcy przed nadaniem numeru - dwa: kod weryfikujący fakturę i kod potwierdzający tożsamość wystawcy.

    Podatki
  • Koszty pracodawcy

    Całkowity koszt zatrudnienia - wynagrodzenie brutto powiększone o składki finansowane przez pracodawcę: emerytalną 9,76%, rentową 6,5%, wypadkową (najczęściej 1,67%), na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy 2,45% i FGŚP 0,1%, a gdy pracownik oszczędza w PPK - także o wpłatę pracodawcy. Przy płacy minimalnej w 2027 r. to 5963,77 zł miesięcznie.

    Kadry
  • Koszty uzyskania przychodów (KUP)

    Wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów albo zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, odpowiednio udokumentowane i niewyłączone przez ustawę. Liczy się cel wydatku, a nie to, czy przyniósł sprzedaż. U pracowników podstawowe koszty wynoszą 250 zł, a podwyższone 300 zł miesięcznie; ustawa dopuszcza też m.in. rzeczywiste wydatki na dojazd i koszty autorskie, po spełnieniu warunków.

    Podatki
  • KPiR (podatkowa księga przychodów i rozchodów)

    Księga podatkowa, w której przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych i spółki partnerskie ujmują przychody i koszty działalności, aby ustalić dochód na skali albo podatku liniowym. Prowadzi się ją, dopóki przychody za poprzedni rok nie osiągną równowartości 2 500 000 euro.

    Podatki
  • Krajowy System e-Faktur (KSeF)

    System, w którym wystawia się i odbiera faktury ustrukturyzowane. Faktury przesłane do KSeF system przechowuje przez 10 lat od końca roku wystawienia, więc wystawca i nabywca nie archiwizują ich sami - chyba że przedawnienie trwa dłużej, wtedy trzeba je wcześniej pobrać. Faktury dla konsumentów można wystawiać poza KSeF. Od 2027 r. numer KSeF wpisuje się w komunikacie MPP i w tytule przelewu za fakturę z KSeF między czynnymi podatnikami VAT.

    Podatki
  • Kwalifikowany podpis elektroniczny

    Podpis elektroniczny oparty na kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego. Jako jedyny podpis elektroniczny pozwala zachować formę elektroniczną, którą Kodeks cywilny zrównuje z formą pisemną, i jest uznawany we wszystkich państwach Unii Europejskiej.

    Prawo
  • Kwota wolna od podatku

    Dochód do 30 000 zł rocznie, od którego podatnik rozliczający się według skali podatkowej w praktyce nie płaci PIT. Wynika z kwoty zmniejszającej podatek 3600 zł, czyli 12% z 30 000 zł, odejmowanej od podatku obliczonego według skali. Nie przysługuje przy podatku liniowym ani ryczałcie.

    Podatki
  • KYC (know your customer)

    Potoczna nazwa procesu poznania klienta - jego identyfikacji, weryfikacji tożsamości, ustalenia beneficjenta rzeczywistego i celu współpracy. W przepisach odpowiadają mu środki bezpieczeństwa finansowego.

    AML

L

  • Listy sankcyjne

    Wykazy osób i podmiotów objętych sankcjami, w tym szczególnymi środkami ograniczającymi, takimi jak zamrożenie wartości majątkowych. Biuro sprawdza, czy klient, jego reprezentanci i beneficjenci nie figurują na tych listach - przy nawiązaniu współpracy, a potem okresowo, z częstotliwością wynikającą z oceny ryzyka, bo listy często się zmieniają.

    AML

M

  • Mały ZUS plus

    Ulga w składkach na ubezpieczenia społeczne dla przedsiębiorcy, którego przychód z firmy w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł. Podstawą składek emerytalnej i rentowych jest połowa przeciętnego miesięcznego dochodu z poprzedniego roku, nie mniej niż 30% płacy minimalnej i nie więcej niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Można z niej korzystać najwyżej przez 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy.

    Kadry
  • Mechanizm podzielonej płatności (MPP)

    Zapłata komunikatem przelewu MPP, w którym bank kieruje kwotę VAT z faktury na rachunek VAT dostawcy, a resztę na jego rachunek rozliczeniowy. Jest obowiązkowa, gdy nabywca jest podatnikiem, faktura wykazuje VAT, kwota należności ogółem przekracza 15 000 zł, a choć jedna pozycja jest w załączniku nr 15. Za pominięcie grozi 30% VAT od tych pozycji, chyba że dostawca rozliczył cały VAT z faktury. Dobrowolna zapłata w MPP wyłącza skutki przelewu na rachunek spoza białej listy.

    Podatki
  • Miejsce świadczenia usług

    Państwo, w którym usługa jest opodatkowana VAT. Przy usługach dla firm co do zasady jest to państwo siedziby klienta albo jego stałego miejsca działalności, dla którego wykonuje się usługę. Dlatego polski usługodawca nie nalicza polskiego VAT od usługi dla firmy z Niemiec czy z USA. Część usług - m.in. związane z nieruchomościami, transport osób i wstęp na wydarzenia - ma własne miejsce świadczenia.

    Podatki
  • Minimalna stawka godzinowa

    Najniższe wynagrodzenie za każdą godzinę wykonywania umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług na rzecz przedsiębiorcy albo innej jednostki organizacyjnej - 31,40 zł brutto w 2026 r. i 32,30 zł od 1 stycznia 2027 r. Chroni osoby bez działalności i jednoosobowe firmy bez pracowników i zleceniobiorców. Zleceniobiorca nie może się jej zrzec, a wypłata poniżej stawki jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 1000 zł do 30 000 zł. Nie obejmuje umowy o dzieło.

    Kadry
  • Minimalne wynagrodzenie za pracę (najniższa krajowa)

    Kwota, poniżej której nie może zarabiać pracownik zatrudniony na pełny etat - 4806 zł brutto w 2026 r. i 4950 zł brutto od 1 stycznia 2027 r.; przy niepełnym etacie przysługuje proporcjonalnie. Do minimum wlicza się składniki zaliczane do wynagrodzeń osobowych, np. premie regulaminowe i dodatek funkcyjny, ale nie nagrodę jubileuszową, odprawę emerytalną lub rentową, wynagrodzenie za nadgodziny ani dodatki za pracę w nocy, za staż pracy i za szczególne warunki pracy.

    Kadry
  • Mobbing

    Zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika, czyli nękaniu powtarzalnym, nawracającym lub stałym - np. upokarzanie, zastraszanie, nieuzasadniona krytyka, utrudnianie pracy czy izolowanie z zespołu. Od 5 listopada 2026 r. nie trzeba wykazywać, że nękanie było długotrwałe; ustawa mówi też wprost, że zamiar sprawcy nie jest konieczny. Pracownik może żądać od pracodawcy zadośćuczynienia nie niższego niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia lub odszkodowania.

    Kadry
  • Molestowanie

    Niepożądane zachowanie wobec pracownika, którego celem lub skutkiem jest naruszenie jego godności i stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery. Molestowanie seksualne to niepożądane zachowanie o charakterze seksualnym lub odnoszące się do płci pracownika, którego celem lub skutkiem jest naruszenie jego godności - w szczególności stworzenie takiej atmosfery. Kodeks pracy traktuje oba jako przejaw dyskryminacji.

    Kadry

N

  • Naruszenie ochrony danych osobowych

    Incydent, w którym dane osobowe zostają np. utracone, ujawnione lub skopiowane przez osobę nieuprawnioną - jak przy wycieku z programu do faktur. Administrator zgłasza je Prezesowi UODO bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości w ciągu 72 godzin od stwierdzenia, chyba że ryzyko dla osób jest mało prawdopodobne, a przy wysokim ryzyku zawiadamia też te osoby. Każde naruszenie, także niezgłoszone, trzeba udokumentować. Biuro jako podmiot przetwarzający niezwłocznie informuje klienta-administratora.

    Prawo
  • Numer KSeF

    Numer, który Krajowy System e-Faktur nadaje każdej przyjętej fakturze ustrukturyzowanej, a także fakturze wystawionej offline albo w czasie awarii po jej przesłaniu do systemu. Dzień nadania numeru jest co do zasady dniem otrzymania faktury przez nabywcę. Numer KSeF wskazuje się w fakturze korygującej, w ewidencji JPK_VAT, a od 1 stycznia 2027 r. także w tytule przelewu między czynnymi podatnikami VAT.

    Podatki

O

  • OC biura rachunkowego

    Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy, który usługowo prowadzi księgi rachunkowe. Polisa musi obowiązywać najpóźniej od dnia poprzedzającego rozpoczęcie działalności, a minimalna suma gwarancyjna to równowartość 10 000 euro na jedno zdarzenie. Ochrona obowiązkowa nie obejmuje KPiR, ryczałtu ani kadr, więc te czynności wymagają ubezpieczenia dobrowolnego. Prowadzenie ksiąg bez polisy jest przestępstwem zagrożonym grzywną albo karą ograniczenia wolności.

    Prawo
  • OC głównego księgowego

    Dobrowolne ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej księgowego zatrudnionego na umowę o pracę - żaden przepis nie nakłada na niego obowiązku polisy. Za szkodę wyrządzoną nieumyślnie pracownik odpowiada wobec pracodawcy co do zasady do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia (w pełnej wysokości za mienie powierzone), a za umyślną - w pełnej wysokości. Polisa chroni więc głównie przed roszczeniami pracodawcy, np. o zwrot odsetek podatkowych, o ile obejmuje odpowiedzialność wobec niego. Koszty obrony w sprawie karnej skarbowej pokrywa osobna ochrona prawna.

    Prawo
  • Ocena ryzyka biura

    Dokument, w którym biuro identyfikuje i ocenia ryzyko prania pieniędzy związane z własną działalnością - klientami, usługami, obszarami geograficznymi i kanałami dostaw. Sporządza się ją na piśmie lub elektronicznie i aktualizuje w razie potrzeby, nie rzadziej niż co 2 lata.

    AML
  • Ocena ryzyka klienta

    Przypisanie konkretnemu klientowi poziomu ryzyka prania pieniędzy na podstawie jego profilu, działalności, geografii i sposobu współpracy. Od wyniku zależy zakres środków bezpieczeństwa finansowego - uproszczone, standardowe lub wzmożone.

    AML
  • Odprawa przy zwolnieniu z przyczyn niedotyczących pracowników

    Świadczenie dla pracownika, z którym pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników rozwiązuje umowę w ramach zwolnienia grupowego albo indywidualnie, gdy przyczyny niedotyczące pracownika są wyłącznym powodem wypowiedzenia lub porozumienia stron. Wynosi jedno-, dwu- albo trzymiesięczne wynagrodzenie przy stażu u pracodawcy krótszym niż 2 lata, od 2 do 8 lat i ponad 8 lat, najwyżej 15-krotność minimalnego wynagrodzenia z dnia rozwiązania umowy.

    Kadry
  • Odsetki ustawowe za opóźnienie

    Odsetki, których wierzyciel może żądać za każdy dzień opóźnienia w zapłacie sumy pieniężnej, nawet gdy nie poniósł szkody, a dłużnik nie ponosi winy. Ich wysokość to stopa referencyjna NBP plus 5,5 punktu procentowego, więc zmienia się razem z tą stopą. Dotyczą m.in. należności od konsumentów i czynszu; za towar lub usługę między przedsiębiorcami należą się odsetki w transakcjach handlowych. Odsetek od zaległych odsetek można żądać co do zasady dopiero od dnia wytoczenia o nie powództwa.

    Prawo
  • Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych

    Odsetki za spóźnioną zapłatę za towar lub usługę w umowie przedsiębiorców (także z podmiotem publicznym) zawartej w związku z działalnością. Należą się bez wezwania, jeśli wierzyciel spełnił świadczenie, a nie dostał zapłaty w terminie. Stawka to stopa referencyjna NBP plus 10 punktów procentowych (przy publicznym podmiocie leczniczym jako dłużniku - plus 8), stała przez półrocze. Wierzycielowi należy się też rekompensata kosztów odzyskiwania należności - równowartość 40, 70 albo 100 euro, zależnie od wartości świadczenia.

    Prawo
  • Odsetki za zwłokę

    Odsetki od zaległości podatkowej, liczone od dnia po upływie terminu płatności do dnia zapłaty włącznie. Stawka podstawowa to 200% stopy kredytu lombardowego NBP plus 2 punkty procentowe, nie mniej niż 8% rocznie. Obniżona (50%) przysługuje, gdy korektę złożono w ciągu 6 miesięcy od terminu na deklarację, a zaległość zapłacono w ciągu 7 dni od korekty - nie po zapowiedzi kontroli ani w wyniku czynności sprawdzających. Podwyższona (150%) dotyczy tylko VAT i akcyzy, m.in. gdy organ ujawni zaniżenie przekraczające 25% kwoty należnej i pięciokrotność minimalnego wynagrodzenia albo niezłożenie deklaracji i brak zapłaty.

    Podatki
  • Odszkodowanie z art. 82 RODO

    Roszczenie osoby fizycznej o naprawienie szkody majątkowej lub niemajątkowej wynikłej z naruszenia RODO, kierowane do administratora albo podmiotu przetwarzającego. Poszkodowany wykazuje naruszenie, szkodę i związek przyczynowy, bo samo naruszenie przepisów nie jest szkodą; winę pozwanego się domniemywa. Z roszczenia może skorzystać przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność, ale nie spółka co do własnych danych. Sprawy rozpoznaje sąd okręgowy niezależnie od kwoty.

    Prawo
  • Odwrotne obciążenie

    Sposób rozliczenia, w którym VAT od transakcji rozlicza nabywca, a nie sprzedawca. Przykładem jest usługa dla firmy z innego państwa UE - polski usługodawca wystawia fakturę bez polskiego VAT z wyrazami „odwrotne obciążenie”, gdy potwierdził status klienta, np. w VIES. Faktura bez kwoty VAT nie podlega MPP, a przy zapłacie za dostawę towarów rozliczaną przez nabywcę nie stosuje się sankcji za rachunek spoza białej listy.

    Podatki
  • Okres przechowywania dokumentacji pracowniczej

    Czas, przez który pracodawca przechowuje akta osobowe i dokumentację w sprawach stosunku pracy. Przy pracownikach zatrudnionych od 1 stycznia 2019 r. to 10 lat od końca roku, w którym stosunek pracy się rozwiązał lub wygasł. Przy zatrudnionych wcześniej obowiązuje 50 lat od zakończenia pracy, ale dla zatrudnionych w latach 1999-2018 okres skraca się do 10 lat od końca roku złożenia raportu ZUS RIA. Po upływie okresu nieodebrane akta się niszczy.

    Kadry
  • Okres wypowiedzenia

    Czas od doręczenia wypowiedzenia do rozwiązania umowy o pracę. Przy umowie na czas nieokreślony i określony zależy od stażu u pracodawcy - 2 tygodnie przy stażu krótszym niż 6 miesięcy, 1 miesiąc od 6 miesięcy i 3 miesiące od 3 lat - przy czym staż ocenia się na koniec okresu. Okres tygodniowy kończy się w sobotę, a miesięczny - w ostatnim dniu miesiąca, więc o dacie rozwiązania decyduje dzień doręczenia.

    Kadry
  • Opłata prolongacyjna

    Opłata, którą organ ustala w decyzji o odroczeniu terminu płatności albo rozłożeniu na raty podatku lub zaległości podatkowej, gdy podatek jest dochodem budżetu państwa. Jej stawka to obniżona stawka odsetek za zwłokę z dnia wydania decyzji - jedna na cały okres. Liczy się ją od każdej raty osobno, do terminu jej zapłaty, a wcześniejsza zapłata jej nie zmniejsza. Opłaty nie ustala się, gdy przyczyną ulgi jest klęska żywiołowa lub wypadek losowy.

    Podatki
  • Osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne (PEP)

    Osoba pełniąca znaczącą funkcję publiczną, np. minister, parlamentarzysta, sędzia sądu najwyższego, ambasador czy członek organów spółki, w której ponad połowa akcji lub udziałów należy do Skarbu Państwa. Przepisy obejmują też członków rodziny PEP i ich bliskich współpracowników. Współpraca z PEP wymaga wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego.

    AML

P

  • Państwo trzecie wysokiego ryzyka

    Państwo, które według wiarygodnych źródeł, np. ocen FATF lub wykazu Komisji Europejskiej, nie ma skutecznego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy albo ma w nim poważne braki. Powiązanie klienta z takim państwem podnosi ryzyko.

    AML
  • PIT-11 (imienna informacja płatnika)

    Imienna informacja, w której płatnik - np. pracodawca albo firma zlecająca umowę zlecenia lub o dzieło - wykazuje roczne przychody, dochód i pobrane zaliczki na podatek danej osoby. Urzędowi skarbowemu wysyła ją elektronicznie do końca stycznia, a podatnikowi przekazuje do końca lutego roku następującego po roku podatkowym.

    Podatki
  • PIT-2 (oświadczenie o stosowaniu pomniejszenia zaliczki)

    Oświadczenie, w którym podatnik upoważnia płatnika - np. pracodawcę lub zleceniodawcę - do obniżania miesięcznej zaliczki na PIT o część kwoty zmniejszającej podatek: 1/12, 1/24 albo 1/36 z 3600 zł, czyli o 300 zł, 150 zł albo 100 zł. Dzięki niemu kwota wolna działa już w trakcie roku, a nie dopiero w zeznaniu rocznym.

    Podatki
  • PIT-36 (zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty))

    Roczne zeznanie dla dochodów opodatkowanych według skali 12% i 32%, które podatnik rozlicza sam, m.in. z działalności gospodarczej na skali i z działalności nierejestrowanej - także razem z dochodami z etatu czy zlecenia. Składa się je od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym i w tym terminie dopłaca podatek.

    Podatki
  • PIT-38

    Zeznanie roczne, w którym podatnik wykazuje dochody z kapitałów pieniężnych opodatkowane stawką 19%: m.in. ze sprzedaży akcji i innych papierów wartościowych, pochodnych instrumentów finansowych, udziałów w spółkach oraz - w osobnej części - z odpłatnego zbycia walut wirtualnych. Składa się je od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

    Podatki
  • Płatnik składek

    Podmiot, który oblicza, rozlicza i przekazuje do ZUS składki za ubezpieczonych - przede wszystkim pracodawca wobec pracowników i zleceniodawca wobec zleceniobiorców, także osoba prywatna. Płatnikiem jest też przedsiębiorca opłacający składki za siebie. Zgłasza i wyrejestrowuje ubezpieczonych i potrąca część składek z ich wynagrodzenia.

    Kadry
  • Podatek liniowy (liniowy PIT, 19%)

    Forma opodatkowania dochodu z działalności gospodarczej osoby fizycznej stałą stawką 19%, bez względu na wysokość dochodu. Przedsiębiorca wybiera ją oświadczeniem złożonym w terminie; nie przysługuje przy niej kwota wolna, wspólne rozliczenie z małżonkiem ani ulga na dzieci.

    Podatki
  • Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC)

    Podatek od umów i czynności wymienionych w ustawie, m.in. sprzedaży, zamiany, pożyczki, ustanowienia hipoteki oraz zawarcia i zmiany umowy spółki. Płaci go zwykle strona, która coś zyskuje, np. kupujący albo biorący pożyczkę. Stawka wynosi najczęściej 2% wartości rynkowej przy sprzedaży rzeczy i 0,5% przy pożyczce. Gdy podatku nie pobiera notariusz, podatnik składa deklarację PCC-3 i płaci podatek w ciągu 14 dni od zawarcia umowy.

    Podatki
  • Podpis sprawozdania finansowego

    Roczne sprawozdanie finansowe sporządza się elektronicznie i podpisuje kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym - wszystkie trzy są równorzędne, a skan wydruku nie wystarcza. Podpisują je osoba, której powierzono prowadzenie ksiąg, oraz kierownik jednostki. Przy wieloosobowym zarządzie wystarczy podpis jednego członka, jeśli pozostali złożą oświadczenia, że sprawozdanie spełnia wymagania ustawy. Odmowa podpisu wymaga pisemnego uzasadnienia, a podpisu nie może złożyć pełnomocnik.

    Prawo
  • Podpis zaufany

    Bezpłatny podpis elektroniczny składany przy użyciu profilu zaufanego, uwierzytelniany pieczęcią elektroniczną ministra właściwego do spraw informatyzacji. Zawiera imię, nazwisko i numer PESEL podpisującego oraz czas złożenia podpisu i co do zasady jest równoważny podpisowi własnoręcznemu.

    Prawo
  • Porozumienie stron

    Umowa pracodawcy i pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę w uzgodnionym dniu, bez okresu wypowiedzenia. Kodeks pracy nie wymaga dla niej pisma, choć dla dowodu warto je podpisać, a ochrona przed wypowiedzeniem, np. w czasie choroby czy ciąży, porozumienia nie blokuje. Dla pracownika najważniejszy skutek to zasiłek dla bezrobotnych dopiero po 90 dniach od rejestracji - chyba że porozumienie zawarto z powodu zmiany miejsca zamieszkania, upadłości lub likwidacji pracodawcy albo zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy.

    Kadry
  • Procedura anonimowego zgłaszania naruszeń

    Wewnętrzna procedura, dzięki której pracownicy i współpracownicy biura mogą anonimowo zgłaszać rzeczywiste lub potencjalne naruszenia przepisów AML. To odrębny obowiązek od procedury ochrony sygnalistów.

    AML
  • Procedura wewnętrzna AML

    Opracowany przez biuro dokument opisujący, jak w praktyce realizuje ono obowiązki AML - kto za co odpowiada, jak weryfikuje klientów, jak dokumentuje decyzje i jak zgłasza podejrzenia.

    AML
  • Prokura

    Prokura to pełnomocnictwo udzielane przez przedsiębiorcę wpisanego do KRS albo CEIDG, obejmujące umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Udziela się jej na piśmie pod rygorem nieważności, a prokurentem może być tylko osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych.

    Prawo
  • Przedawnienie zobowiązania podatkowego

    Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności podatku - a nie od daty dokumentu. Do tego czasu przechowuje się księgi podatkowe i dokumenty; dla PIT i CIT za 2026 r. zwykle do 31 grudnia 2032 r. Bieg przedawnienia może się nie rozpocząć, zawiesić albo przerwać, np. przy odroczeniu lub ratach, skardze do sądu administracyjnego czy środku egzekucyjnym. Korekta deklaracji go nie wydłuża.

    Podatki
  • Przychód

    W działalności gospodarczej - kwoty należne za sprzedane towary i usługi, nawet jeśli klient jeszcze nie zapłacił, pomniejszone o należny VAT, zwroty, bonifikaty i skonta. To wartość przed odjęciem kosztów; na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych jest podstawą obliczenia podatku.

    Podatki

R

  • Rachunek VAT

    Rachunek, który bank albo SKOK prowadzi dla firmowego rachunku rozliczeniowego (imiennego rachunku w SKOK) na potrzeby mechanizmu podzielonej płatności. Trafia na niego VAT płacony przez kontrahentów w MPP, a zgromadzone środki można wydać tylko na cele wskazane w przepisach, np. zapłatę VAT dostawcom, podatków i składek ZUS.

    Podatki
  • Remanent (spis z natury)

    Spis z natury towarów handlowych, materiałów, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadków na początek i koniec roku przy podatkowej księdze przychodów i rozchodów. Różnica między remanentem końcowym a początkowym zwiększa albo zmniejsza roczny dochód.

    Podatki
  • Repozytorium Dokumentów Finansowych (RDF)

    System, w którym spółki z KRS składają roczne sprawozdanie finansowe z uchwałą o zatwierdzeniu i podziale zysku lub pokryciu straty, a gdy są wymagane - sprawozdanie z badania i z działalności. Termin wynosi 15 dni od zatwierdzenia sprawozdania; sprawozdanie niezatwierdzone w ciągu 6 miesięcy od dnia bilansowego składa się mimo to w ciągu kolejnych 15 dni, a potem ponownie po zatwierdzeniu. Zgłoszenie podpisuje osoba z numerem PESEL ujawnionym w KRS, np. członek zarządu lub prokurent. Biuro rachunkowe może je przygotować, ale nie podpisze go za spółkę.

    Prawo
  • Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia

    Natychmiastowe zakończenie umowy o pracę jednostronnym oświadczeniem na piśmie, dopuszczalne tylko w sytuacjach wskazanych w Kodeksie pracy. Pracodawca może z niego skorzystać m.in. przy ciężkim naruszeniu przez pracownika podstawowych obowiązków, w ciągu miesiąca od dowiedzenia się o tej okoliczności. Pracownik może tak odejść, gdy to pracodawca ciężko naruszył obowiązki wobec niego - przysługuje mu wtedy odszkodowanie, co do zasady w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.

    Kadry
  • Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

    Forma opodatkowania działalności gospodarczej i prywatnego najmu, w której podatek płaci się od przychodu bez odliczania kosztów, według stawki zależnej od rodzaju działalności, np. 17% dla wolnych zawodów i 3% dla handlu. Przedsiębiorca może ją wybrać, gdy przychody z poprzedniego roku nie przekroczyły 2 000 000 euro.

    Podatki

S

  • Skala podatkowa (zasady ogólne)

    Podstawowy sposób opodatkowania dochodów osób fizycznych w PIT: 12% podstawy obliczenia podatku do 120 000 zł rocznie minus kwota zmniejszająca podatek 3600 zł i 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł. Obejmuje m.in. etat, umowy zlecenia i działalność gospodarczą, jeśli przedsiębiorca nie wybrał podatku liniowego ani ryczałtu.

    Podatki
  • Składka zdrowotna

    Składka na ubezpieczenie zdrowotne, którą finansuje sam ubezpieczony. U pracownika i zleceniobiorcy płatnik oblicza ją, pobiera z wynagrodzenia i odprowadza; wynosi 9% przychodu pomniejszonego o składki społeczne finansowane przez ubezpieczonego. Przedsiębiorcy płacą ją według zasad zależnych od formy opodatkowania.

    Kadry
  • Sprawozdanie finansowe

    Dokument, w którym jednostka prowadząca księgi rachunkowe przedstawia na dzień bilansowy swoją sytuację majątkową i finansową oraz wynik: składa się z bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej. Sporządza się je w postaci elektronicznej i podpisuje podpisem kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym.

    Prawo
  • Staż pracy

    Okres zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownika. Staż zakładowy, czyli zatrudnienie u danego pracodawcy, decyduje m.in. o długości okresu wypowiedzenia i wysokości odprawy z przyczyn niedotyczących pracowników. Od 2026 r. wlicza się do niego także okresy zlecenia i działalności gospodarczej wykonywanej na rzecz tego pracodawcy.

    Kadry
  • Stosunki gospodarcze

    Relacja biura z klientem związana z działalnością zawodową biura, która w chwili nawiązania ma cechę trwałości - np. stała umowa o prowadzenie ksiąg.

    AML
  • Strata podatkowa

    Nadwyżka kosztów uzyskania przychodów nad przychodami z danego źródła. Nie pomniejsza dochodu z innego źródła, np. z etatu. Stratę m.in. z działalności gospodarczej można odliczyć od dochodu z tego samego źródła w kolejnych pięciu latach - po najwyżej 50% w roku albo jednorazowo do 5 000 000 zł, a resztę także najwyżej po 50% rocznie. Niektórych strat, np. ze sprzedaży prywatnej nieruchomości lub rzeczy albo walut wirtualnych, ustawa nie pozwala tak odliczać.

    Podatki
  • Strata powyżej połowy kapitału zakładowego (art. 233 KSH)

    Sytuacja, w której bilans spółki z o.o. sporządzony przez zarząd wykazuje stratę przewyższającą sumę kapitału zapasowego, kapitałów rezerwowych i połowy kapitału zakładowego. Zarząd musi wtedy niezwłocznie zwołać zgromadzenie wspólników, które podejmuje uchwałę dotyczącą dalszego istnienia spółki. W spółce akcyjnej (art. 397 KSH) zamiast połowy liczy się jedną trzecią kapitału zakładowego.

    Prawo
  • Szkolenia AML

    Obowiązkowe szkolenia osób wykonujących obowiązki AML w biurze. Obejmują także zasady ochrony danych osobowych. Podczas kontroli jednym z pierwszych żądanych dokumentów są potwierdzenia szkoleń wraz z ich programem, dlatego szkolenia trzeba regularnie powtarzać i dokumentować.

    AML

Ś

  • Środki bezpieczeństwa finansowego

    Podstawowe czynności wobec klienta - identyfikacja i weryfikacja jego tożsamości, ustalenie beneficjenta rzeczywistego i struktury własności, ocena celu współpracy oraz bieżące monitorowanie. Jeśli biuro nie może ich zastosować, nie nawiązuje współpracy albo ją rozwiązuje.

    AML
  • Świadectwo pracy

    Dokument potwierdzający zatrudnienie u danego pracodawcy, który pracodawca wydaje w dniu ustania stosunku pracy, bez wniosku pracownika - a gdy z przyczyn obiektywnych nie jest to możliwe, przesyła lub doręcza go w ciągu 7 dni. Wniosek jest potrzebny tylko wtedy, gdy w ciągu 7 dni strony nawiązują kolejny stosunek pracy. Na żądanie pracownika świadectwo zawiera informacje o wynagrodzeniu i kwalifikacjach, a o sprostowanie można wystąpić w ciągu 14 dni od otrzymania.

    Kadry

T

  • Transakcja okazjonalna

    Transakcja przeprowadzana poza stosunkami gospodarczymi, czyli jednorazowo, bez trwałej współpracy z klientem.

    AML
  • Tryb offline24

    Tryb, w którym podatnik wystawia fakturę według wzoru KSeF poza systemem, z dowolnego powodu, i przesyła ją do KSeF najpóźniej w następnym dniu roboczym po dniu wystawienia. Nie trzeba dokumentować braku internetu. Datą wystawienia jest data wpisana na fakturze, a nabywca z NIP otrzymuje ją w KSeF dopiero po nadaniu numeru. Oprócz offline24 ustawa przewiduje tryby na czas niedostępności i awarii KSeF.

    Podatki

U

  • Ulga dla młodych

    Zwolnienie z PIT przychodów z pracy, umowy zlecenia, praktyki absolwenckiej, stażu uczniowskiego i zasiłku macierzyńskiego otrzymanych do ukończenia 26. roku życia - do 85 528 zł w roku. Nie obejmuje umowy o dzieło ani działalności gospodarczej i nie zwalnia ze składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

    Podatki
  • Ulga na start

    Prawo przedsiębiorcy, który zakłada firmę po raz pierwszy albo po co najmniej 60 miesiącach przerwy, do niepłacenia składek na ubezpieczenia społeczne przez pierwsze 6 miesięcy działalności. Składkę zdrowotną płaci się w tym czasie normalnie. Ulga nie przysługuje przy pracy dla byłego pracodawcy w zakresie dawnego etatu.

    Kadry
  • Umowa na okres próbny

    Umowa o pracę na najwyżej 3 miesiące, by sprawdzić kwalifikacje pracownika i możliwość zatrudnienia go do określonej pracy. Gdy strony planują potem umowę na czas określony krótszą niż 6 miesięcy, okres próbny trwa najwyżej miesiąc, a przy umowie od 6 do 12 miesięcy - 2 miesiące. Rozwiązuje się z upływem tego okresu albo wcześniej za wypowiedzeniem.

    Kadry
  • Umowa o dzieło

    Umowa cywilnoprawna, w której wykonawca zobowiązuje się do konkretnego, sprawdzalnego rezultatu, np. projektu albo tekstu, i odpowiada za jego wady. Decyduje treść, a nie nazwa - gdy umowa opisuje tylko pracę lub powtarzalne czynności, ZUS może uznać ją za umowę o świadczenie usług i naliczyć składki. Zwykle nie rodzi obowiązku składek, ale zamawiający, także osoba prywatna, zgłasza ją na formularzu RUD w ciągu 7 dni od zawarcia, chyba że zawiera ją z własnym pracownikiem.

    Kadry
  • Umowa zlecenia

    Umowa cywilnoprawna, w której zleceniobiorca odpowiada za staranne wykonywanie czynności, a nie za rezultat; przepisy o zleceniu stosuje się też do większości umów o świadczenie usług. Zlecenie jest co do zasady tytułem do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, a przy zleceniu od firmy obowiązuje minimalna stawka godzinowa. Praca pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego, jest stosunkiem pracy bez względu na nazwę umowy.

    Kadry
  • UPL-1 (pełnomocnictwo do podpisywania deklaracji)

    Pełnomocnictwo, którym podatnik, płatnik lub inkasent upoważnia wskazaną osobę, np. pracownika biura rachunkowego, do podpisywania deklaracji składanych elektronicznie. Składa się je naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu w sprawach ewidencji albo elektronicznie do Szefa KAS. Nie podlega opłacie skarbowej.

    Podatki
  • Uproszczone środki bezpieczeństwa finansowego

    Ograniczony zakres weryfikacji, który biuro może stosować, gdy ocena ryzyka potwierdziła niższe ryzyko prania pieniędzy. Nie zwalnia z samej oceny ani z monitorowania klienta.

    AML
  • Urlop wypoczynkowy

    Coroczny, nieprzerwany i płatny urlop pracownika, którego nie może się on zrzec. Wynosi 20 dni przy stażu krótszym niż 10 lat i 26 dni od 10 lat, a przy niepełnym etacie - proporcjonalnie. Do stażu wlicza się wszystkie wcześniejsze okresy zatrudnienia, bez względu na przerwy, oraz lata nauki, np. 8 lat za szkołę wyższą.

    Kadry

V

  • VIES (VAT Information Exchange System)

    Unijny system wymiany informacji o VAT. Jego wyszukiwarka pyta rejestr państwa, które nadało numer VAT UE, czy numer jest ważny - zawsze według stanu w chwili zapytania. Kto poda własny numer VAT UE, dostaje identyfikator konsultacji, czyli dowód sprawdzenia do dokumentacji. Potwierdzenie, także na wcześniejszy dzień, wydaje na wniosek naczelnik urzędu skarbowego albo Izba Administracji Skarbowej w Poznaniu. Ważny numer to tylko jeden z warunków stawki 0%.

    Podatki

W

  • Wakacje składkowe

    Zwolnienie przedsiębiorcy z opłacenia własnych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za jeden wybrany miesiąc w roku kalendarzowym; chorobowej - jeśli podlegał jej dobrowolnie w miesiącu złożenia wniosku i w miesiącu poprzednim. Składkę zdrowotną płaci się normalnie. Wniosek RWS składa się w miesiącu poprzedzającym miesiąc zwolnienia.

    Kadry
  • Waluta wirtualna

    Cyfrowe odwzorowanie wartości, które nie jest prawnym środkiem płatniczym, pieniądzem elektronicznym, instrumentem finansowym, wekslem ani czekiem, ale można je wymienić na pieniądze i ludzie przyjmują je jako środek wymiany. Tak w uproszczeniu definiuje ją ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, a ustawa o PIT przejmuje tę definicję. Dochód z odpłatnego zbycia walut wirtualnych opodatkowany jest stawką 19% i wykazywany w PIT-38.

    Podatki
  • Weryfikacja tożsamości

    Potwierdzenie danych klienta, jego reprezentanta i beneficjenta rzeczywistego na podstawie dokumentu tożsamości, aktualnego odpisu z rejestru lub innego wiarygodnego i niezależnego źródła, w tym środków identyfikacji elektronicznej. Zdalnie może to być profil zaufany, mObywatel, podpis elektroniczny lub weryfikacja dokumentu online. Przelew weryfikacyjny potwierdza jedynie dostęp do rachunku, a nie tożsamość.

    AML
  • Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (WDT)

    Dostawa towarów wywiezionych z Polski i dostarczonych nabywcy w innym państwie UE. Stawka 0% przysługuje, gdy nabywca podał sprzedawcy ważny numer VAT UE z innego państwa, sprzedawca przed terminem deklaracji ma dowody wywozu, jest zarejestrowany jako podatnik VAT UE i wykazał dostawę w informacji podsumowującej. Bez ważnego numeru nabywcy w dniu dostawy rozlicza się VAT krajowy.

    Podatki
  • Wypowiedzenie umowy zlecenia

    Jednostronne zakończenie zlecenia, które każda strona może złożyć w każdym czasie, także bez podania przyczyny. Okres wypowiedzenia obowiązuje tylko wtedy, gdy przewiduje go umowa - a i wtedy z ważnych powodów można ją wypowiedzieć ze skutkiem natychmiastowym; tego prawa nie da się z góry wyłączyć. Przy zleceniu odpłatnym strona wypowiadająca bez ważnego powodu odpowiada za szkodę, a zleceniodawca, który wypowiada, płaci za czynności wykonane do rozwiązania umowy i zwraca wydatki.

    Kadry
  • Wypowiedzenie zmieniające

    Wypowiedzenie przez pracodawcę dotychczasowych warunków pracy lub płacy połączone z pisemną propozycją nowych. Stosuje się do niego okresy wypowiedzenia. Jeżeli pracownik do połowy okresu nie odmówi przyjęcia nowych warunków, uważa się, że je przyjął; odmowa oznacza rozwiązanie umowy z końcem okresu. Gdy pismo nie poucza o tym terminie, pracownik może odmówić aż do upływu okresu wypowiedzenia.

    Kadry
  • Wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego

    Rozszerzona weryfikacja stosowana przy wyższym ryzyku, np. wobec PEP, klientów powiązanych z państwami trzecimi wysokiego ryzyka albo przy nietypowych okolicznościach nawiązania współpracy. Obejmuje m.in. dodatkowe informacje o kliencie, źródle majątku i częstszy monitoring.

    AML

Z

  • Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (ZFŚS)

    Wydzielone środki pracodawcy, z których finansuje on działalność socjalną na rzecz pracowników i innych uprawnionych osób, np. wypoczynek, pomoc materialną, paczki czy imprezy. Fundusz tworzą pracodawcy zatrudniający 1 stycznia danego roku co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, a zatrudniający co najmniej 20 i mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty - na wniosek zakładowej organizacji związkowej. Świadczenia z funduszu przyznaje się zależnie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej uprawnionego.

    Kadry
  • Załącznik nr 15 do ustawy o VAT

    Wykaz towarów i usług, których obecność na fakturze powyżej 15 000 zł brutto przesądza o obowiązkowym MPP - m.in. paliw, stali, metali, złomu, elektroniki, części samochodowych i robót budowlanych. Do końca 2026 r. ma 150 pozycji opisanych co do zasady symbolami PKWiU 2015, a od 1 stycznia 2027 r. towary oznacza się w nim kodami CN, usługi nadal PKWiU. Kod ustala sprzedawca; przy wątpliwościach pewność daje wiążąca informacja stawkowa.

    Podatki
  • Zasiłek dla bezrobotnych

    Świadczenie z powiatowego urzędu pracy dla zarejestrowanego bezrobotnego, który w ciągu 18 miesięcy przed rejestracją łącznie przez co najmniej 365 dni pracował z wynagrodzeniem albo podstawą składek co najmniej równą płacy minimalnej. To, czy zasiłek przysługuje i od kiedy, zależy też od trybu rozwiązania ostatniego stosunku pracy.

    Kadry
  • ZAW-FA (zawiadomienie o nadaniu lub odebraniu uprawnień do KSeF)

    Zawiadomienie składane do naczelnika urzędu skarbowego, którym nadaje się albo odbiera uprawnienia do korzystania z Krajowego Systemu e-Faktur. Składa je przede wszystkim firma niebędąca osobą fizyczną, np. spółka, która nie może zalogować się do KSeF kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną. Osoba fizyczna prowadząca działalność ma uprawnienia właścicielskie automatycznie i zasadniczo ZAW-FA nie potrzebuje.

    Podatki
  • ZAW-NR (zawiadomienie o zapłacie na rachunek spoza wykazu)

    Zawiadomienie składane naczelnikowi urzędu skarbowego właściwego dla płacącego, gdy zapłacił on na rachunek spoza białej listy. Złożone w ciągu 7 dni od dnia zlecenia przelewu chroni przed odpowiedzialnością solidarną za VAT dostawcy, a przy fakturach wystawionych przed 1 stycznia 2027 r. także przed wyłączeniem wydatku z kosztów; po terminie nie chroni. Składa się je przy pierwszej zapłacie na dany rachunek. Od 1 października 2026 r. może je podpisać pełnomocnik z pełnomocnictwem UPL-1, np. pracownik biura.

    Podatki
  • Zawiadomienie GIIF

    Obowiązek poinformowania Generalnego Inspektora o okolicznościach, które mogą wskazywać na pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu - niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 2 dni roboczych od potwierdzenia podejrzenia. Osobnym obowiązkiem jest niezwłoczne zawiadomienie o konkretnej podejrzanej transakcji.

    AML
  • Zgoda na cookies

    Zgoda użytkownika strony na zapisanie informacji w jego urządzeniu albo odczyt informacji już tam zapisanej, np. przez analitykę, osadzone filmy, mapy czy piksele reklamowe. Uzyskuje się ją przed zapisem, po jasnej informacji o celu, według standardu RODO - aktywnym działaniem, bez zaznaczonych z góry pól. Nie jest potrzebna, gdy zapis jest konieczny do dostarczenia usługi, której użytkownik zażądał, np. logowania. Nadzór sprawuje Prezes UKE, który może nałożyć karę do 3% przychodu z poprzedniego roku.

    Prawo
  • Zgromadzenie wspólników

    Organ spółki z o.o., w którym wspólnicy podejmują uchwały, m.in. zatwierdzają sprawozdanie finansowe, decydują o podziale zysku albo pokryciu straty i udzielają absolutorium. Uchwały zapadają co do zasady na zgromadzeniu, a bez jego odbycia wtedy, gdy wszyscy wspólnicy zgodzą się na piśmie na samo postanowienie albo na głosowanie pisemne.

    Prawo
  • ZUS IWA (informacja o danych do ustalenia składki wypadkowej)

    Coroczna informacja, którą płatnik składek przekazuje do ZUS do 31 stycznia za poprzedni rok, jeśli zgłaszał do ubezpieczenia wypadkowego średnio co najmniej 10 osób w miesiącu. Na jej podstawie ZUS ustala płatnikowi stopę składki na ubezpieczenie wypadkowe na rok składkowy od 1 kwietnia.

    Kadry
  • ZUS ZUA (zgłoszenie do ubezpieczeń)

    Formularz, którym płatnik składek zgłasza pracownika albo zleceniobiorcę do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego (u zleceniobiorcy chorobowe jest dobrowolne). Składa się go w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczeń - u pracownika od nawiązania stosunku pracy, u zleceniobiorcy od dnia rozpoczęcia wykonywania umowy.

    Kadry
  • ZUS ZWUA (zgłoszenie wyrejestrowania z ubezpieczeń)

    Formularz, którym płatnik składek wyrejestrowuje pracownika albo zleceniobiorcę z ubezpieczeń, gdy wygasa tytuł do nich, np. po rozwiązaniu umowy. Składa się go w ciągu 7 dni od rozwiązania umowy - obowiązek ma także osoba prywatna zlecająca pracę. Przy zleceniu datą wyrejestrowania jest dzień po rozwiązaniu umowy, a przy pracowniku w zgłoszeniu wskazuje się, z czyjej inicjatywy rozwiązano stosunek pracy.

    Kadry
  • Zwolnienia grupowe

    Rozwiązanie przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników umów o pracę z przyczyn niedotyczących pracowników - wypowiedzeniem lub porozumieniem stron - jeżeli w ciągu 30 dni obejmuje co najmniej 10 osób przy zatrudnieniu poniżej 100, 10% załogi przy 100-299 albo 30 osób przy co najmniej 300. Wymaga konsultacji i wypłaty odpraw.

    Kadry
  • Zwolnienie podmiotowe z VAT

    Zwolnienie z VAT sprzedaży podatnika z siedzibą działalności w Polsce, którego wartość sprzedaży bez podatku nie przekroczyła w poprzednim ani w bieżącym roku 240 000 zł. Nie przysługuje m.in. przy usługach prawniczych, doradczych, jubilerskich i windykacyjnych ani przy dostawach części towarów, np. akcyzowych.

    Podatki

Definicje mają charakter informacyjny i upraszczają przepisy. Przy każdym haśle podajemy podstawę prawną i stan prawny.