Podatek PCC po zmianie: auto i inne rzeczy do 3000 zł bez podatku. Kiedy płacić i jak złożyć PCC-3?

Podatek od czynności cywilnoprawnych, w skrócie PCC, płaci się od niektórych umów - zawieranych zarówno między osobami prywatnymi, jak i z udziałem firm. Najczęściej spotyka tych, którzy kupują używany samochód od osoby prywatnej, mieszkanie z rynku wtórnego albo udziały w spółce, a także tych, którzy biorą pożyczkę. Od 3 listopada 2026 r. tańsze rzeczy używane można kupić bez podatku, bo wzrosła kwota, do której ich zakup jest zwolniony. Poniżej omawiamy po kolei progi, stawki i rozliczenie z urzędem skarbowym. Stan prawny: 3 listopada 2026 r.

Co się zmieniło 3 listopada 2026 r.?

Do 2 listopada 2026 r. sprzedaż rzeczy ruchomej była zwolniona z PCC, jeśli jej wartość nie przekraczała 1000 zł. Rzeczy ruchome to wszystko, czego nie zalicza się do nieruchomości: samochód, motocykl, rower, telefon, maszyna, meble. Nowelizacja z 18 września 2026 r. podniosła ten próg do 3000 zł. W samym PCC nic więcej się nie zmieniło. Pozostałe przepisy tej ustawy dotyczą opłaty miejscowej i uzdrowiskowej, czyli opłat pobieranych od turystów i kuracjuszy, i zaczną obowiązywać w 2027 r.

Nowy próg w PCC zaczął obowiązywać wcześniej niż reszta ustawy, po 14 dniach od jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw 19 października 2026 r. Rząd uzasadniał podwyżkę tym, że próg 1000 zł obowiązywał bez zmian od 2001 r. Od tego czasu ceny wzrosły o blisko 111%, a przeciętne wynagrodzenie o 297%. W ocenie skutków regulacji, czyli rządowym wyliczeniu dołączonym do projektu, zmianę oszacowano na ok. 390 tys. podatników. Wpływy z PCC trafiają do gmin, a ich dochody zmniejszą się o ok. 15 mln zł rocznie.

Dla kupujących najważniejsza jest data umowy. Według przepisu przejściowego do umów zawartych przed 3 listopada stosuje się dawny próg 1000 zł. Liczy się więc dzień podpisania umowy, a nie dzień, w którym kupujący składa deklarację albo płaci.

Wyższy próg dotyczy wyłącznie zakupu rzeczy ruchomych. Pożyczka od osoby spoza I grupy podatkowej - czyli spoza najbliższej rodziny oraz zięcia, synowej i teściów - nadal jest zwolniona tylko do 1000 zł. Przy nieruchomościach i udziałach w spółkach żadnego progu kwotowego nie ma i wcześniej też nie było.

Czym jest PCC i kto go płaci?

PCC płaci się tylko od umów i czynności wymienionych w ustawie. Najważniejsze to sprzedaż, zamiana, pożyczka, zawarcie i zmiana umowy spółki, ustanowienie hipoteki, czyli zabezpieczenia długu na nieruchomości, a także darowizna - ale tylko w części, w której obdarowany przejmuje długi darczyńcy. Umowy spoza tej listy, np. najem mieszkania czy zwykła darowizna bez długów, nie są objęte PCC.

Podatek płaci zwykle ta strona, która coś zyskuje. Przy sprzedaży to kupujący, przy pożyczce - biorący pożyczkę, przy umowie spółki - spółka. Przy zamianie płacą obie strony. Jeśli zobowiązanych jest kilka osób - np. dwie osoby razem kupują samochód albo zamieniają się rzeczami - odpowiadają solidarnie. Urząd może wtedy ściągnąć cały podatek od dowolnej z nich, a zapłata przez jedną zwalnia pozostałe.

Czynność	Stawka	Od czego
Sprzedaż rzeczy ruchomej, nieruchomości, spółdzielczego prawa do lokalu	2%	wartość rynkowa
Sprzedaż innych praw majątkowych, np. udziałów w spółce	1%	wartość rynkowa
Zamiana	2% albo 1%	wartość rzeczy, od której wychodzi wyższy podatek
Pożyczka	0,5%	kwota pożyczki
Umowa spółki i jej zmiana	0,5%	kapitał zakładowy, wkład albo podwyższenie
Hipoteka	0,1% albo 19 zł	kwota zabezpieczonego długu

To, że umowa jest w tabeli, nie przesądza jeszcze o podatku. Liczy się też VAT, a więc zwykle to, czy sprzedaje firma, czy osoba prywatna. Jeśli sprzedaż jest opodatkowana VAT, kupujący PCC zasadniczo nie płaci - wyjątek, stawkę 6% przy zakupie wielu mieszkań, opisujemy niżej. Z reguły nie płaci go też wtedy, gdy sprzedawca korzysta przy tej sprzedaży ze zwolnienia z VAT. Są jednak dwa wyjątki: przy nieruchomościach oraz przy udziałach i akcjach kupujący płaci PCC mimo zwolnienia z VAT.

Od jakiej kwoty płaci się PCC?

Zarówno podatek, jak i próg zwolnienia liczy się od tzw. podstawy opodatkowania. Przy sprzedaży nie jest nią cena wpisana do umowy, tylko wartość rynkowa rzeczy z dnia umowy - przeciętna cena, jaką płaci się za rzecz tego samego rodzaju, w podobnym stanie i podobnie zużytą. Najczęściej obie kwoty są takie same. Kłopot pojawia się, gdy strony wpisują do umowy cenę wyraźnie zaniżoną, żeby zmieścić się w progu albo zapłacić mniej.

Jeśli urząd skarbowy uzna, że wartość jest zaniżona, wezwie kupującego do jej podwyższenia i poda własną wycenę. Gdy kupujący się nie zgodzi, urząd może powołać biegłego. Jeżeli wartość ustalona z udziałem biegłego różni się od podanej przez kupującego o więcej niż 33%, kupujący zapłaci także za opinię.

Warto też pamiętać, że próg dotyczy całej umowy, a nie każdej rzeczy osobno. Jeśli ktoś kupuje jedną umową dwa rowery po 2000 zł, podstawa wynosi 4000 zł, a podatek 80 zł. Podstawę zaokrągla się do pełnych złotych, więc rzecz warta 3000,40 zł mieści się jeszcze w zwolnieniu, a warta 3000,50 zł - już nie.

PCC przy kupnie samochodu

Kupując używany samochód od osoby prywatnej, płacimy 2% jego wartości rynkowej. Za auto warte 25 000 zł to 500 zł. Podatek należy się także wtedy, gdy umowa jest ustna albo gdy auto kupuje się na spółkę z kimś z rodziny. Od 3 listopada 2026 r. podatku nie płaci się dopiero przy wartości do 3000 zł, co dotyczy głównie starszych aut, motorowerów i rowerów.

PCC nie zapłacimy, gdy samochód sprzedaje salon, komis albo inna firma, która rozlicza tę sprzedaż w VAT - także w procedurze marży, w której VAT liczy się tylko od zarobku sprzedawcy. To samo dotyczy firmy zwolnionej z VAT, np. małego przedsiębiorcy albo spółki sprzedającej używane auto firmowe ze zwolnieniem. Fakturę albo rachunek warto wtedy zachować, bo pokazuje, że kupujący nie musiał płacić PCC.

Inne zasady obowiązują przy samochodzie, który stoi za granicą. PCC trzeba od niego zapłacić tylko wtedy, gdy spełnione są dwa warunki naraz: kupujący mieszka w Polsce i tutaj podpisuje umowę. Jeśli pojedziemy po auto do Niemiec i tam podpiszemy umowę, PCC nie zapłacimy. Gdybyśmy jednak podpisali ją w Polsce, podatek trzeba rozliczyć, choć auto wciąż stoi za granicą.

Niezależnie od ceny i miejsca zakupu ze zwolnienia korzystają osoby ze znacznym albo umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Dotyczy ono też osób z lekkim stopniem niepełnosprawności, jeśli wynika on ze schorzenia narządów ruchu. Zwolnienie obejmuje samochód osobowy, motocykl, motorower, wózek inwalidzki i sprzęt rehabilitacyjny kupione na własne potrzeby.

PCC przy kupnie mieszkania lub domu

Przy nieruchomościach progu kwotowego nie ma. Kupując mieszkanie, dom albo działkę od osoby prywatnej, płacimy 2% ich wartości rynkowej - przy mieszkaniu wartym 600 000 zł to 12 000 zł. Ta sama stawka dotyczy spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, czyli tzw. mieszkania spółdzielczego, i użytkowania wieczystego, czyli długoletniego prawa do gruntu należącego do gminy lub Skarbu Państwa.

Kupujący nie musi jednak sam liczyć podatku ani składać deklaracji. Sprzedaż nieruchomości wymaga aktu notarialnego, a notariusz jest płatnikiem PCC. Oznacza to, że pobiera podatek od kupującego przed podpisaniem aktu i sam przekazuje go do urzędu skarbowego. Bez zapłaty podatku notariusz aktu nie sporządzi. Tak samo działa każda inna umowa zawarta w formie aktu notarialnego, np. pożyczka czy umowa spółki z o.o.

Przy zakupie od dewelopera, który sprzedaje mieszkanie z VAT, PCC nie ma. Wyjątek dotyczy zakupów hurtowych. Jeśli ten sam kupujący nabywa z VAT co najmniej sześć mieszkań (albo udziałów w nich) w budynku lub budynkach na jednej nieruchomości gruntowej, od szóstego i każdego kolejnego zapłaci 6% PCC mimo VAT. Inaczej niż przy samochodach, przy nieruchomościach zwolnienie sprzedawcy z VAT nie chroni przed PCC. Kto kupuje używane mieszkanie od firmy, która sprzedaje je ze zwolnieniem z VAT, zapłaci 2% PCC.

Osoba, która kupuje swoje pierwsze mieszkanie albo dom, może skorzystać ze zwolnienia. Musi to być osoba fizyczna, która ani w dniu zakupu, ani wcześniej nie była właścicielem mieszkania lub domu jednorodzinnego, nie miała spółdzielczego własnościowego prawa do takiego lokalu lub domu i nie miała w nich udziału. Prawa do zwolnienia nie odbiera tylko udział do 50% odziedziczony w spadku. Zwolnienie nie obejmuje działki budowlanej ani lokalu użytkowego. Gdy kupujących jest kilku, warunki trzeba sprawdzić u każdego z nich. Jeśli jeden z kupujących, np. małżonek, ma już mieszkanie, sytuację warto omówić z notariuszem przed podpisaniem aktu.

Jak i gdzie zapłacić PCC?

Jeśli podatku nie pobiera notariusz, kupujący sam składa deklarację PCC-3 i sam płaci podatek. Ma na to 14 dni od dnia zawarcia umowy. Dnia umowy nie wlicza się do terminu. Kiedy 14. dzień wypada w sobotę, niedzielę albo święto, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy.

PCC-3 najwygodniej złożyć przez internet, w e-Urzędzie Skarbowym (urzadskarbowy.gov.pl). Do logowania wystarczy profil zaufany, bankowość elektroniczna albo aplikacja mObywatel, a deklaracja złożona z konta nie wymaga osobnego podpisu. Obowiązuje wzór PCC-3(6), a gdy podatników jest kilku, np. przy zamianie, pozostali dołączają załącznik PCC-3/A. Drugą drogą internetową jest formularz PCC-3 w serwisie e-Deklaracje na podatki.gov.pl. Podpisuje się go podpisem kwalifikowanym albo danymi autoryzującymi, czyli danymi osobowymi i kwotą przychodu z zeznania podatkowego za rok przedostatni. Deklarację można też złożyć na papierze w urzędzie skarbowym albo wysłać pocztą. Liczy się wtedy data nadania listu poleconego w placówce Poczty Polskiej.

Do którego urzędu skarbowego złożyć PCC-3, zależy od rodzaju umowy. Przy samochodzie, udziałach i pożyczce to urząd według miejsca zamieszkania kupującego albo biorącego pożyczkę, a przy umowie spółki - według siedziby spółki. Przy nieruchomości właściwy jest urząd według jej położenia, ale ten podatek zwykle rozlicza notariusz.

PCC nie wpłaca się na mikrorachunek podatkowy, czyli osobisty numer rachunku podatnika do wpłat PIT, CIT i VAT. Każdy urząd skarbowy ma osobny rachunek do wpłat PCC oraz podatku od spadków i darowizn. Jego numer jest w wykazie na stronie Krajowej Administracji Skarbowej. W tytule przelewu warto podać symbol PCC-3, datę umowy i jej przedmiot. Podatek można też zapłacić od razu w e-Urzędzie Skarbowym, przelewem online, po złożeniu deklaracji.

Deklaracji nie składa się, gdy podatek pobrał notariusz, a także gdy czynność jest zwolniona albo nie podlega PCC, np. przy samochodzie za 2800 zł kupionym 5 listopada 2026 r. Wyjątkiem są wyższe pożyczki od najbliższej rodziny - tam zgłoszenie jest warunkiem zwolnienia, o czym w następnej części.

Uproszczenie przewidziano dla osób, które zawierają kilka umów w krótkim czasie. Kto w jednym miesiącu zawrze co najmniej trzy pożyczki albo umowy kupna rzeczy ruchomych lub praw, a trzecia z nich przypadnie przed upływem 14 dni od pierwszej, nie musi składać PCC-3 do każdej z nich. Może złożyć jedną deklarację zbiorczą PCC-4 do 7. dnia następnego miesiąca i objąć nią także późniejsze takie umowy z tego miesiąca.

Pożyczki, także w rodzinie

Od pożyczki pieniędzy płaci się 0,5% jej kwoty. Podatek płaci biorący pożyczkę, a przy pożyczce 50 000 zł od znajomego to 250 zł. Kredyty i pożyczki z banków czy firm pożyczkowych PCC nie podlegają, bo są zwolnione z VAT, a pożyczki ze SKOK-ów i kas zapomogowo-pożyczkowych są z PCC zwolnione. Pożyczka od osoby spoza I grupy podatkowej jest zwolniona tylko do 1000 zł.

W rodzinie zasady są łagodniejsze, ale bardziej złożone. Ustawa odwołuje się tu do grup podatkowych z ustawy o podatku od spadków i darowizn. Do I grupy należą m.in. małżonek, dzieci i wnuki, rodzice i dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha, a także zięć, synowa i teściowie. Pożyczki od osoby z I grupy są zwolnione do 36 120 zł. Do tej kwoty dolicza się wszystkie pożyczki od tej samej osoby z roku umowy i 5 poprzednich lat.

Najbliższa rodzina, nazywana grupą zerową, może pożyczać więcej bez podatku. Należą do niej wszyscy z I grupy oprócz zięcia, synowej i teściów. Pożyczka powyżej 36 120 zł od rodziców, dziecka czy brata jest zwolniona w całości pod dwoma warunkami. Pieniądze muszą trafić na rachunek biorącego albo przyjść przekazem pocztowym. Biorący musi też w ciągu 14 dni od umowy złożyć PCC-3, chyba że umowę zawarto u notariusza.

Pożyczka wręczona w gotówce też korzysta ze zwolnienia do 36 120 zł, ale nadwyżka będzie opodatkowana. Tak Dyrektor KIS ocenił w październiku 2026 r. pożyczkę 40 000 zł od córki, wypłaconą do ręki: podatek należy się od 3880 zł, czyli 19 zł.

Dużo poważniejsze skutki ma pożyczka, od której nie zapłacono podatku. Jeśli biorący powoła się na nią dopiero przed urzędem, np. tłumacząc pochodzenie pieniędzy w czynnościach sprawdzających, kontroli albo postępowaniu podatkowym, stawka wynosi 20%. Ta sama stawka grozi, gdy biorący powoła się w takim trybie na pożyczkę od najbliższej rodziny, a nie ma dowodu przekazania pieniędzy na rachunek lub przekazem pocztowym.

Pożyczka wspólnika dla spółki z o.o. albo spółki akcyjnej jest zwolniona. Gdy wspólnik pożycza swojej spółce jawnej czy komandytowej, ustawa traktuje to jako zmianę umowy spółki. Podatek wynosi wtedy 0,5% i płaci go spółka, a przy spółce cywilnej - jej wspólnicy.

Umowa spółki, podwyższenie kapitału i sprzedaż udziałów

Zawarcie umowy spółki podlega PCC w wysokości 0,5%. Przy zakładaniu spółki z o.o. podstawą jest kapitał zakładowy, czyli kwota wpisana w umowie jako majątek startowy spółki. Przy spółce jawnej czy komandytowej podstawą jest wartość wkładów wniesionych przez wspólników. Od podstawy odlicza się wynagrodzenie notariusza z VAT i opłatę sądową za wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. Przy kapitale 100 000 zł i kosztach 1500 zł podatek wynosi 0,5% z 98 500 zł, czyli 493 zł. Gdy spółkę z o.o. zakłada się u notariusza, podatek pobiera notariusz. Przy spółce zakładanej przez internet, w rządowym systemie S24, PCC-3 składa sama spółka.

PCC płaci się także od zmiany umowy spółki, jeśli zwiększa ona majątek spółki. W spółce z o.o. czy akcyjnej dotyczy to podwyższenia kapitału zakładowego, także ze środków własnych spółki, oraz dopłat, czyli dodatkowych wpłat wspólników. W spółkach osobowych opodatkowane są nowe albo większe wkłady, dopłaty, pożyczki wspólników i oddanie spółce rzeczy do bezpłatnego używania. Przy podwyższeniu kapitału obowiązek podatkowy powstaje w dniu podjęcia uchwały i od tego dnia liczy się 14 dni, jeśli uchwały nie protokołował notariusz.

Inaczej wygląda sprzedaż udziałów. Kupujący udziały płaci 1% ich wartości rynkowej, bez żadnego progu kwotowego. Od udziałów kupionych za 50 000 zł to 500 zł. Zwolnienie sprzedawcy z VAT nic tu nie zmienia, bo przy udziałach i akcjach ustawa przewiduje wyjątek. Zwolniona jest za to sprzedaż akcji i innych instrumentów finansowych za pośrednictwem domu maklerskiego albo na giełdzie, a także sprzedaż obligacji skarbowych.

Inne typowe czynności: darowizna z długiem, zamiana, hipoteka

Zwykła darowizna PCC nie podlega, bo rozlicza się ją w podatku od spadków i darowizn. Zmienia się to, gdy obdarowany przejmuje długi darczyńcy. Częsty przykład to mieszkanie z kredytem: córka dostaje je od rodziców i zobowiązuje się spłacić 200 000 zł kredytu. Od kwoty przejętego długu płaci się PCC, przy nieruchomości 2%, czyli 4000 zł. Ponieważ taka umowa wymaga aktu notarialnego, podatek pobiera notariusz.

Przy zamianie podatek płacą solidarnie obie strony. Podstawą jest wartość rynkowa tej rzeczy, od której wychodzi wyższy podatek. Zamieniając samochód wart 30 000 zł na samochód za 20 000 zł, strony płacą 2% z 30 000 zł, czyli 600 zł. Przy zamianie mieszkania na mieszkanie podstawą jest różnica ich wartości. Zamiana mieszkań lub domów między osobami z I grupy podatkowej jest zwolniona.

Od ustanowienia hipoteki płaci się 0,1% kwoty zabezpieczonego długu. Gdy wysokość długu nie jest ustalona, podatek wynosi stałe 19 zł. PCC płaci ten, kto ustanawia hipotekę, zwykle właściciel nieruchomości, także przy kredycie bankowym. Dział spadku i zniesienie współwłasności podlegają PCC tylko w części dotyczącej spłat lub dopłat. Podatek płaci ten, kto dostaje więcej, niż wynosi jego udział, od wartości rynkowej tej nadwyżki. Bez spłat i dopłat PCC nie ma.

Odpowiedzialność i sankcje

Kto nie zapłaci PCC w terminie, ma zaległość podatkową. Od dnia po terminie naliczają się odsetki za zwłokę, liczone tak samo jak przy innych podatkach. Odsetek nie nalicza się m.in. wtedy, gdy nie przekraczałyby trzykrotności opłaty pocztowej za polecenie przesyłki listowej. Zaległość urząd może ściągnąć w egzekucji, a przy kilku kupujących albo przy zamianie może jej żądać od każdego z zobowiązanych.

Niezłożenie deklaracji może też oznaczać odpowiedzialność z Kodeksu karnego skarbowego. Podatnik, który, uchylając się od opodatkowania, nie składa deklaracji i przez to naraża podatek na uszczuplenie, popełnia przestępstwo albo wykroczenie skarbowe. Odpowiedzialność zależy od winy, więc ocena zależy od okoliczności sprawy. Granicą między przestępstwem a wykroczeniem jest kwota podatku: jeśli nie przekracza pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2026 r. 24 030 zł, chodzi o wykroczenie skarbowe. Przykładowo niezapłacone 500 zł PCC od samochodu mieści się z dużym zapasem poniżej tej granicy. Za wykroczenie skarbowe grozi grzywna od 1/10 do dwudziestokrotności płacy minimalnej, a grzywnę nałożoną mandatem - do pięciokrotności.

Kary można uniknąć dzięki czynnemu żalowi. To zawiadomienie urzędu skarbowego o popełnionym czynie, które składa się na piśmie, ustnie do protokołu albo przez e-Urząd Skarbowy. W zawiadomieniu trzeba ujawnić istotne okoliczności czynu. Czynny żal nie działa, jeśli urząd miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie. Nie działa też zasadniczo po rozpoczęciu czynności zmierzającej do jego ujawnienia, np. kontroli - chyba że czynność ta nie dała podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn. Razem z czynnym żalem warto złożyć zaległą PCC-3 i zapłacić podatek z odsetkami. Urząd wyznacza termin zapłaty, a zapłata w tym terminie jest warunkiem uniknięcia kary.

Niezgłoszona umowa może mieć skutki nawet po latach. Jeśli podatnik nie złożył deklaracji przez 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin zapłaty, obowiązek podatkowy powstaje na nowo w chwili, w której powoła się na tę umowę przed urzędem. Przy pożyczce może to oznaczać stawkę 20%, jeśli podatnik powoła się na nią w kontroli lub postępowaniu, a podatku nie zapłacono.

Checklista przed podpisaniem umowy