Stawka 0% VAT w eksporcie także bez potwierdzenia z urzędu celnego. Co się zmienia 18 listopada 2026 r.

Dotąd przy eksporcie w praktyce dominowało jedno: potwierdzenie wywozu z systemu celnego. Eksporterzy, którzy go nie mieli, tracili stawkę 0% albo walczyli o nią w sądach, nawet gdy towar na pewno dotarł do klienta. Nowelizacja ustawy o VAT wydłuża listę dowodów, na których eksporter może oprzeć stawkę 0%. Wyjaśniamy, skąd ta zmiana, do kiedy trzeba mieć dowody, co się dzieje, gdy przyjdą za późno, i jak rozliczyć zaliczki. Stan prawny: 4 listopada 2026 r.

Co się zmienia 18 listopada 2026 r.

Eksport towarów to w ustawie o VAT sprzedaż, przy której towar zostaje wysłany albo przewieziony z Polski poza Unię Europejską. Wywieźć go może sprzedawca lub jego przewoźnik i wtedy mówi się o eksporcie bezpośrednim. Może to też zrobić zagraniczny nabywca lub ktoś na jego zlecenie - to eksport pośredni. Wyjątkiem są towary, które nabywca sam wywozi, żeby wyposażyć lub zaopatrzyć prywatną łódź, samolot czy inny prywatny środek transportu - to nie jest eksport. Do 17 listopada 2026 r. definicja eksportu zawiera jeszcze jeden warunek: wywóz musi potwierdzić właściwy organ celny. Od 18 listopada tego wymogu nie będzie.

Zmienia się też przepis o warunkach stawki 0%. Dotąd sprzedawca musiał „otrzymać dokument potwierdzający wywóz”, a od 18 listopada ma „posiadać dowody”, z których wynika, że sprzedany towar opuścił Unię. Dokumenty celne nadal są takim dowodem, a obok nich w ustawie wskazano trzy nowe, które opisujemy w dalszej części.

Zmiany przygotował rząd jako projekt deregulacyjny. Sejm uchwalił ustawę 18 września prawie jednogłośnie: 393 posłów było za, 2 przeciw, a 16 wstrzymało się od głosu. Poprawki Senatu przyjął 8 października. Prezydent podpisał ustawę 28 października. Ogłoszono ją w Dzienniku Ustaw 3 listopada 2026 r. (poz. 1446), a przepisy o eksporcie wchodzą w życie po 14 dniach, czyli 18 listopada. W wersji z konsultacji publicznych miały obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r. Ministerstwo Finansów tłumaczyło wtedy, że podatnicy potrzebują czasu na przygotowanie, ale w projekcie skierowanym do Sejmu ten okres skrócono.

Dlaczego dokumenty celne dominowały i skąd brały się spory

W typowym eksporcie potwierdzenie przychodzi z systemu celnego. Przed wysyłką eksporter albo jego agencja celna składa elektroniczne zgłoszenie wywozowe, które otwiera procedurę wywozu. Gdy towar przekracza granicę Unii, urząd celny zamyka tę procedurę, a eksporter dostaje elektroniczny komunikat z Automatycznego Systemu Eksportu (AES), w praktyce oznaczany jako CC599C. Według uzasadnienia projektu właśnie ten komunikat był dotąd najczęstszym dowodem eksportu.

Kłopot zaczynał się, gdy komunikatu nie było. Tak bywa przy drobnych wysyłkach pocztą i kurierem, przy których nikt nie składa zgłoszenia wywozowego, albo w razie błędu w systemie celnym. Urzędy skarbowe odmawiały wtedy stawki 0%, nawet gdy nie kwestionowały, że towar wyjechał. Spory trafiały do sądów i to ich wyroki przesądziły w końcu o kierunku zmian.

W 2019 r. Trybunał Sprawiedliwości UE rozpatrywał sprawę czeskiego przedsiębiorcy, który co miesiąc wysyłał pocztą poza Unię kilkaset kolekcjonerskich przedmiotów, nie składając zgłoszeń wywozowych (wyrok C-275/18, Vinš). Trybunał uznał, że sam brak procedury celnej nie pozbawia sprzedawcy zwolnienia z VAT w eksporcie, któremu w Polsce odpowiada stawka 0%, jeśli wywóz został wykazany. Zastrzegł przy tym, że rzeczywisty wywóz trzeba należycie udowodnić. W 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) zastosował te wnioski do polskich przepisów w sprawie sprzedawcy, który wysyłał towar Pocztą Polską do klientów spoza Unii (wyrok z 21 lipca 2020 r., I FSK 2005/17). Uznał, że stawki 0% nie można odmówić tylko dlatego, że podatnik nie ma określonego dokumentu, skoro eksport faktycznie nastąpił.

Orzecznictwo nie było jednak całkiem jednolite. W 2017 r. NSA orzekł w sprawie rozliczeń za 2006 r., że bez dokumentu potwierdzającego wywóz nie można zastosować stawki 0% (I FSK 1253/15). Urzędy też długo trzymały się litery przepisu. Jeszcze w maju 2026 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że list przewozowy, konosament (morski list przewozowy) i dokumenty spedytora nie wystarczą. Dopuszczał tylko dowody o charakterze urzędowym, a za takie uważał również dokumenty operatora pocztowego. Wojewódzkie sądy administracyjne (WSA) uchylały jednak takie interpretacje. Na przykład WSA w Krakowie w wyroku z 24 lutego 2026 r. (I SA/Kr 36/26) uznał, że katalog dowodów jest otwarty i nie muszą to być dokumenty urzędowe. Rząd w uzasadnieniu projektu wprost napisał, że zmiana ma zakończyć te spory.

Jakie dowody wywozu wystarczą od 18 listopada

Dokumenty celne zostają na pierwszym miejscu. Ustawa nadal wymienia komunikat z systemu obsługi zgłoszeń wywozowych, jego wydruk potwierdzony przez urząd celny i papierowe zgłoszenie potwierdzone przez urząd. To wyliczenie jest przykładowe, więc dowodem może być każdy dokument potwierdzony przez właściwy organ celny.

Od 18 listopada prawo do stawki 0% dają również trzy nowe dowody:

1. Dokument przewozowy od przewoźnika lub spedytora, który odpowiadał za wywóz towaru z Polski. Musi z niego wynikać, że towar dotarł do miejsca przeznaczenia poza Unią. Może to być dokument pobrany z systemu elektronicznego przewoźnika.
2. Potwierdzenie doręczenia od operatora pocztowego, także pobrane z jego systemu elektronicznego. Według uzasadnienia projektu oba te punkty dotyczą również firm kurierskich, bo zwykle działają one jako przewoźnicy albo operatorzy pocztowi.
3. Dokument administracji celnej państwa spoza Unii potwierdzający przywóz i odprawę towaru w tym państwie (albo jego kopia) razem z pisemnym oświadczeniem nabywcy, że towar dotarł na miejsce. Jeden z tych dokumentów bez drugiego nie wystarczy.

W pierwszych dwóch przypadkach liczy się dostarczenie towaru, a nie jego nadanie. Status przesyłki „w drodze” ani potwierdzenie przyjęcia paczki do wysyłki nie dowodzą jeszcze, że towar opuścił Unię. Ze wszystkich dowodów musi też wynikać, że za granicę trafił towar z tej konkretnej dostawy. Dlatego numer przesyłki warto wpisać na fakturę albo do dokumentacji sprzedaży.

Lista dokumentów celnych jest przykładowa, ale lista trzech nowych dowodów jest zamknięta. W konsultacjach organizacje przedsiębiorców proponowały, aby prawo do stawki 0% dawały także faktura, dowód zapłaty, dane z lokalizatora GPS czy samo oświadczenie nabywcy. Ministerstwo Finansów się nie zgodziło, bo uznało, że otwarta lista prowadziłaby do kolejnych sporów. Przedsiębiorca, który ma wyłącznie takie dowody, może powoływać się na wyrok w sprawie Vinš i orzecznictwo NSA, ale musi się liczyć ze sporem z urzędem.

Do kiedy trzeba mieć dowód wywozu

Dowody nie zawsze docierają od razu, więc sprzedawca ma na nie dwa terminy. Oba to terminy złożenia deklaracji VAT, którą wysyła się jako plik JPK_V7. Przy rozliczeniu miesięcznym deklarację składa się do 25. dnia następnego miesiąca, a przy kwartalnym do 25. dnia miesiąca po kwartale. Gdy ten dzień wypada w sobotę, niedzielę lub święto, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy.

Pierwszy to termin deklaracji za okres, w którym sprzedawca dokonał dostawy, czyli przeniósł na nabywcę prawo do rozporządzania towarem jak właściciel. Jeśli sprzedawca ma wtedy dowód, wykazuje eksport ze stawką 0% w tym okresie. Jeśli go nie ma, nie wykazuje tej dostawy w ogóle, tylko przenosi ją do następnego okresu. Tam stosuje stawkę 0%, jeśli dowód dotrze przed terminem deklaracji za ten następny okres.

Gdy dowodu nie ma także po drugim terminie, sprzedaż opodatkowuje się stawką krajową, czyli taką, jaka obowiązywałaby przy sprzedaży tego towaru w Polsce. Wykazuje się ją w deklaracji za ten drugi okres, a nie wstecz, w rozliczeniu za okres dostawy. Tak przyjął NSA (wyrok z 20 kwietnia 2016 r., I FSK 1994/14) i po nowelizacji nic się tu nie zmienia: zdanie o stawce krajowej przeniesiono tylko do osobnego ustępu.

Do 17 listopada 2026 r. przeniesienie eksportu bezpośredniego do następnego okresu jest możliwe tylko wtedy, gdy sprzedawca ma dokument celny potwierdzający procedurę wywozu, np. komunikat o przyjęciu zgłoszenia wywozowego. Przy wysyłce kurierskiej bez zgłoszenia celnego takiego dokumentu w ogóle nie ma. Po zmianie ten wymóg znika, więc z dodatkowego okresu na zebranie dowodów skorzysta każdy eksporter.

Gdy dowód przyjdzie po terminie

Zastosowanie stawki krajowej nie oznacza, że prawo do 0% przepada. Gdy sprzedawca dostanie dowód później, może obniżyć podatek należny, czyli VAT od swojej sprzedaży, w rozliczeniu za okres, w którym dowód otrzymał. Nie poprawia przy tym wcześniejszej deklaracji, w której zastosował stawkę krajową.

Na takie obniżenie podatku eksporter ma jednak ograniczony czas. Według NSA jest ono możliwe tylko do przedawnienia zobowiązania za okres, w którym sprzedaż opodatkowano stawką krajową (I FSK 1994/14). Zobowiązanie przedawnia się co do zasady po 5 latach od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Wyrok zapadł na gruncie dawnych przepisów, ale podstawa korekty pozostała ta sama.

Samo późne otrzymanie dowodu nie oznacza też odsetek. Odsetki za zwłokę nalicza się od zaległości, czyli od podatku niezapłaconego w terminie. Jeśli sprzedawca prawidłowo wykazał stawkę krajową w następnym okresie i zapłacił podatek w terminie, zaległość nie powstaje. Inaczej może być przy zaliczkach, o czym niżej.

Eksport pośredni na tych samych zasadach

Dotąd o eksporcie pośrednim mówił osobny przepis. Sprzedawca mógł zastosować 0%, jeśli przed terminem deklaracji za okres dostawy miał dokument potwierdzający wywóz, a z dokumentu wynikało, że wyjechał ten sam towar, który sprzedał. Przepis pozwalał też odpowiednio przenieść dostawę do następnego okresu i skorygować podatek po późniejszym otrzymaniu dokumentu. Od 18 listopada tego przepisu już nie ma, a oba rodzaje eksportu podlegają tym samym zasadom, także nowemu katalogowi dowodów.

Według uzasadnienia projektu wymóg powiązania towaru z dostawą nie znika. W eksporcie pośrednim to sprzedawca musi zadbać, żeby nabywca albo jego przewoźnik przekazał mu dokument, na którym widać, że wywieziono właśnie ten towar. Najprościej zapisać ten obowiązek w umowie albo w warunkach zamówienia.

Zaliczki na eksport

Gdy nabywca płaci przed dostawą, sprzedawca musi wykazać wpłatę w rozliczeniu VAT za okres, w którym dostał pieniądze, bo już wtedy powstaje od niej obowiązek podatkowy. Do takiej zaliczki może zastosować stawkę 0% pod dwoma warunkami. Towar musi wyjechać w ciągu 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym przyszła zapłata. W tym samym czasie sprzedawca musi zebrać dowody wywozu, a od 18 listopada mogą to być także dowody z nowego katalogu. Gdy klient płaci kilka zaliczek, dla każdej 6 miesięcy liczy się osobno. Jeśli towar wyjechał w terminie, ale dowody przyszły później, ustawa każe odpowiednio stosować zasady przeniesienia do następnego okresu i późniejszej korekty. Jak dokładnie wyznaczyć wtedy okresy, nie jest przesądzone i wymaga odrębnej oceny.

Na wywóz można mieć więcej niż 6 miesięcy tylko wtedy, gdy wynika to ze specyfiki takich dostaw, a w umowie z kontrahentem zapisano termin wywozu. Ta zasada się nie zmienia. W interpretacji z maja 2026 r. Krajowa Informacja Skarbowa zaakceptowała dłuższy termin przy złożonej produkcji na zamówienie, gdy wynikał z obiektywnych warunków realizacji kontraktu opisanych w umowie i harmonogramie. Termin nie może jednak wynikać ze swobodnej decyzji stron. Nie wystarczą też zwykłe opóźnienia, takie jak brak transportu, kompletowanie partii czy zwłoka nabywcy.

Najwięcej wątpliwości budzi sytuacja, w której towar nie wyjedzie w terminie. Do zaliczki stosuje się wtedy stawkę krajową, ale nie wiadomo na pewno, w którym okresie. Według komentarza J. Matarewicza do ustawy o VAT organy podatkowe każą wykazać stawkę krajową wstecz, w rozliczeniu za okres, w którym przyszła zaliczka. To oznacza korektę wcześniejszego JPK i ewentualne odsetki. Sam autor krytykuje takie rozliczenie wstecz i uważa, że stawkę krajową wykazuje się dopiero w okresie, w którym upływają terminy na zgromadzenie dokumentów potwierdzających eksport. Nowe przepisy tego sporu nie przecinają.

Od kiedy stosować nowe zasady

O tym, czy do danej sprzedaży stosuje się nowe zasady, decyduje termin deklaracji, a nie data sprzedaży. Według przepisu przejściowego nowe przepisy stosuje się do eksportu, dla którego termin złożenia deklaracji nie upłynął przed 18 listopada 2026 r. Kto rozlicza VAT miesięcznie, stosuje je więc już do dostaw z października 2026 r., bo deklarację za październik składa się do 25 listopada.

Mniej jasna jest sytuacja eksportu z września. Termin deklaracji za wrzesień minął 26 października, bo 25 października wypadał w niedzielę. Jeśli jednak sprzedawca nie miał wtedy dowodu i przeniósł dostawę do rozliczenia za październik, według uzasadnienia projektu stosuje do niej już nowe zasady. To samo dotyczy firm rozliczających VAT kwartalnie, które przeniosły eksport z III do IV kwartału. Z samego brzmienia przepisu przejściowego nie wynika to jednak wprost. Trzeba też pamiętać, że przy eksporcie bezpośrednim takie przeniesienie było zgodne z dawnymi przepisami tylko wtedy, gdy sprzedawca miał dokument celny potwierdzający procedurę wywozu. Przy eksporcie pośrednim podstawą był osobny przepis, który odsyłał do zasad przenoszenia dostawy.

Osobny przepis dotyczy zaliczek. Jeśli zaliczka przyszła przed 18 listopada, a towar wyjedzie tego dnia lub później, stosuje się nowe zasady. Sześć miesięcy liczy się jednak nadal od końca miesiąca, w którym przyszła zaliczka, a nie od dnia, w którym zmiany weszły w życie.

Co jeszcze zmienia nowelizacja

Pozostałe zmiany dotyczą importu. Część z nich weszła w życie wcześniej, bo już 4 listopada 2026 r.:

• Rada UE zniosła zwolnienie z cła dla przesyłek o wartości do 150 euro (rozporządzenie 2026/382), a od 1 lipca 2026 r. zmieniły się zasady ich zgłoszeń celnych. Do tej zmiany dostosowano procedurę, w której operator pocztowy lub kurier pobiera VAT od odbiorcy importowanej paczki. Pobrany podatek operator rozlicza w miesięcznej deklaracji składanej elektronicznie do 16. dnia następnego miesiąca. Zakres danych w tej deklaracji określa rozporządzenie z 3 listopada 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1452).
• Okazjonalne, niehandlowe przesyłki, które osoba prywatna wysyła bezpłatnie z państwa spoza Unii innej osobie prywatnej, są zwolnione z VAT. Od teraz także wtedy, gdy odbiorca mieszka w innym państwie Unii, a nie tylko w Polsce. Według uzasadnienia projektu to wykonanie wyroku TSUE z 8 maja 2025 r. (C-405/24). Nie zmieniły się limity tego zwolnienia: wartość przesyłki do równowartości 45 euro i osobne normy ilościowe m.in. dla alkoholu, tytoniu i perfum.

Kolejne ułatwienia dla importerów wchodzą w życie 18 listopada. Firma, która chce rozliczać VAT z importu w deklaracji zamiast płacić go przy odprawie albo nie składać zabezpieczenia podatku, nie musi już przedstawiać urzędowi celnemu potwierdzenia, że jest czynnym podatnikiem VAT. Wystarczy, że jest tak zarejestrowana. Deklarację importową przy odprawie scentralizowanej, gdy zgłoszenie celne składa się w innym państwie Unii niż to, w którym jest towar, będzie się składać wyłącznie elektronicznie.

Checklista eksportera