Split payment (MPP) - kiedy jest obowiązkowy? Jak zapłacić i co zmienia się w 2027?

Mechanizm podzielonej płatności (MPP, split payment) polega na tym, że nabywca płaci VAT z faktury na osobny rachunek VAT dostawcy, a resztę na jego zwykły rachunek firmowy. Dla większości faktur to wybór nabywcy. Obowiązkowy jest wtedy, gdy faktura powyżej 15 000 zł obejmuje towar lub usługę z załącznika nr 15 do ustawy o VAT: stal, paliwa, elektronikę, części samochodowe, złom, roboty budowlane. Pominięcie MPP w takiej sytuacji kosztuje 30% VAT, a często także koszt podatkowy.

Od 1 stycznia 2027 r. zmienia się sam wykaz: towary w załączniku nr 15 będą oznaczone kodami Nomenklatury scalonej (CN) zamiast PKWiU. Zmienia się też komunikat przelewu - przy fakturach z KSeF wpisuje się w nim numer KSeF. Wyjaśniamy, kiedy MPP jest obowiązkowy, ile VAT musi pójść na rachunek VAT, jak płacić zaliczki, potrącenia i faktury w walucie oraz co grozi za błąd.

Jak działa MPP?

Do każdego firmowego rachunku rozliczeniowego bank prowadzi rachunek VAT. Płacąc w MPP, nabywca używa w bankowości osobnego formularza - komunikatu przelewu MPP - i wpisuje w nim:

1. kwotę VAT, która ma trafić na rachunek VAT dostawcy (całość albo część VAT z faktury),
2. kwotę brutto,
3. numer faktury (od 2027 r. przy fakturze ustrukturyzowanej - numer KSeF),
4. NIP dostawcy.

Bank sam dzieli płatność: VAT trafia na rachunek VAT, netto - na rachunek rozliczeniowy. Netto można też rozliczyć inaczej, np. potrąceniem albo przez faktora. Przelew MPP idzie wyłącznie w złotych i tylko na rachunek rozliczeniowy w banku albo imienny rachunek w SKOK prowadzony w związku z działalnością - na rachunek osobisty bank go nie zrealizuje.

Pieniądze z rachunku VAT nie są zablokowane, ale można je wydać tylko na cele wymienione w Prawie bankowym - m.in. zapłatę VAT kolejnym dostawcom w MPP, VAT, PIT, CIT, akcyzę i cła do urzędu skarbowego oraz składki ZUS i KRUS. Na inne cele można wystąpić do naczelnika urzędu skarbowego o zgodę na przelanie środków na rachunek rozliczeniowy. Postanowienie wydaje się w ciągu 60 dni, a przy zaległościach podatkowych albo ryzyku ich powstania naczelnik odmawia.

Podatnik, który otrzymał fakturę z wykazaną kwotą VAT, może zapłacić w MPP dobrowolnie. Sprzedawca może jednak zastrzec w umowie, że nie przyjmuje takich płatności, jeśli MPP nie jest obowiązkowy. Dobrowolna zapłata w MPP daje ochronę: wyłącza solidarną odpowiedzialność nabywcy za VAT dostawcy przy towarach z załącznika nr 15 i skutki przelewu na rachunek spoza białej listy.

Kiedy MPP jest obowiązkowy? Cztery warunki

Nabywca musi zapłacić w MPP, gdy łącznie:

• jest podatnikiem - także zwolnionym z VAT. Dyrektor KIS uznał, że obowiązek dotyczy podatników „bez względu na ich status w podatku VAT”, w tym jednostek budżetowych, a w innej interpretacji - gmin, niezależnie od celu zakupu. Konsument i inny podmiot niebędący podatnikiem nie płaci w MPP, a sprzedawca nie umieszcza na jego fakturze adnotacji,
• faktura wykazuje kwotę VAT - MPP nie dotyczy faktur sprzedawców zwolnionych podmiotowo, faktur z odwrotnym obciążeniem ani sprzedaży wyłącznie ze stawką 0% lub zwolnionej,
• kwota należności ogółem przekracza 15 000 zł - faktura na dokładnie 15 000,00 zł jeszcze nie wymaga MPP,
• choć jedna pozycja jest w załączniku nr 15.

Ustawa przewiduje też wyjątek dla płatności w wykonaniu umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym na rzecz partnera prywatnego.

Próg dotyczy kwoty brutto całej faktury, także pozycji spoza załącznika. NSA podkreślił, że kwotę odnosi się do należności ogółem z faktury, a nie do pojedynczej transakcji. Nie liczy się za to wartość umowy: trzy faktury po 10 000 zł za kolejne etapy robót budowlanych nie wymagają MPP, choć umowa opiewa na 30 000 zł. Tak przyjmują Minister Finansów i Dyrektor KIS, także przy zaliczkach - jeśli faktury zaliczkowe i końcowa są każda poniżej progu, żadna z nich nie dostaje adnotacji. Fakturę w walucie obcej przeliczasz na złote według zasad dla podstawy opodatkowania.

Brak rachunku rozliczeniowego nie zwalnia z obowiązku. Ustawa każe go mieć zarówno dostawcom, jak i nabywcom towarów i usług z załącznika nr 15, a Dyrektor KIS uznał, że podatnik z najmu prywatnego, któremu bank odmówił takiego rachunku, i tak musi zapłacić w MPP.

Faktura mieszana: ile VAT w MPP

Na fakturze za 20 000 zł brutto jest stal za 4 000 zł netto i usługa cięcia spoza załącznika. Czy w MPP trzeba zapłacić cały VAT? W interpretacji z 10 marca 2020 r. Dyrektor KIS uznał, że tak. NSA w wyroku z 4 marca 2025 r. (I FSK 1796/21) uchylił tę interpretację: obowiązek MPP dotyczy tylko kwot należności za towary i usługi z załącznika nr 15. Organ przyjął to w ponownej interpretacji z 29 stycznia 2026 r. Adnotację „mechanizm podzielonej płatności” umieszcza się na całej fakturze, ale minimum, które musi trafić na rachunek VAT, to VAT od pozycji z załącznika - w przykładzie 920 zł.

To samo wynikało wcześniej z objaśnień MF. W praktyce prościej zapłacić w MPP cały VAT z faktury - nic za to nie grozi, a księgowo łatwiej rozliczyć jedną płatność.

Jak sprawdzić, czy towar jest w załączniku nr 15?

Do końca 2026 r. załącznik nr 15 ma 150 pozycji opisanych symbolami PKWiU 2015. Obejmuje m.in. węgiel i paliwa, stal i wyroby stalowe, metale nieżelazne i szlachetne, odpady i złom, komputery, telefony komórkowe, procesory, dyski, tonery i tusze, części samochodowe, folię stretch, olej rzepakowy, uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych oraz wybrane roboty budowlane z działów 41-43 PKWiU. Pozycja z dopiskiem „ex” obejmuje tylko część grupowania, opisaną po myślniku - np. z całej grupy tworzyw sztucznych tylko folię typu stretch.

Kod towaru ustala sprzedawca - to on wie, co sprzedaje, i on wystawia fakturę z adnotacją. Nabywca też powinien jednak zweryfikować przedmiot i wartość transakcji, bo to on inicjuje płatność i odpowiada za wybór jej formy. Przy wątpliwościach co do klasyfikacji pewność daje wiążąca informacja stawkowa (WIS) wydawana przez Dyrektora KIS.

Przepis przejściowy nie mówi wprost o fakturach z 2026 r. płaconych w 2027 r. ani o towarach, które są tylko w nowym wykazie, a dostawa i faktura wypadają na przełomie roku. Źródeł na ten temat nie znaleźliśmy. Jeżeli pozycja jest w którymkolwiek z wykazów, a faktura przekracza 15 000 zł, najbezpieczniej zapłacić w MPP - to ogranicza ryzyko sankcji.

Obowiązkowy MPP opiera się na upoważnieniu Rady UE, które obowiązuje do 29 lutego 2028 r. (decyzja wykonawcza 2025/373). Dalsze przedłużenie wymaga nowego wniosku ze sprawozdaniem o skutkach mechanizmu.

Zapłata w praktyce: zaliczki, płatności zbiorcze, waluta

Zaliczka. Zaliczkę wpłacaną przed fakturą też płaci się w MPP, gdy spełnione są warunki obowiązku - w komunikacie zamiast numeru faktury wpisujesz wyraz „zaliczka”. O obowiązku decyduje według MF i większości interpretacji kwota faktury dokumentującej zaliczkę. W interpretacji z 3 lipca 2025 r. Dyrektor KIS pisał jednak o „wartości zamówienia brutto”, więc przy dużym zamówieniu bezpieczniej płacić zaliczki w MPP. Ta sama interpretacja potwierdza, że zapłata zaliczki w MPP na podstawie faktury pro forma chroni przed sankcją.

Płatność zbiorcza. Jednym komunikatem możesz zapłacić faktury od jednego dostawcy z okresu od jednego dnia do miesiąca. Do końca 2026 r. komunikat musi obejmować wszystkie faktury od tego dostawcy z wybranego okresu (według MF miesiąc to miesiąc kalendarzowy), także te bez obowiązku MPP, a zamiast numeru faktury wpisujesz okres. Od 2027 r. przy fakturach ustrukturyzowanych możesz wybrać dowolne faktury z okresu i wpisujesz identyfikator zbiorczy nadany przez KSeF. Zaliczek nie płaci się zbiorczo.

Waluta. Na rachunek VAT nie da się zapłacić w walucie obcej, ale faktura w euro nie zwalnia z MPP. Płacisz dwoma przelewami: VAT w złotych komunikatem MPP (według kwoty VAT w złotych z faktury) i netto osobnym przelewem w walucie.

Faktura korygująca. Przepisy o MPP dotyczą także korekt. Jeżeli po korekcie faktura nadal przekracza 15 000 zł i obejmuje pozycje z załącznika, korekta dostaje adnotację. Jeżeli korekta obniża kwotę do 15 000 zł lub mniej przed zapłatą, nabywca nie musi płacić w MPP. Zwrot VAT z korekty in minus sprzedawca może przelać zwykłym przelewem albo komunikatem MPP.

Typowe sytuacje

Sytuacja	Czy obowiązkowy MPP	Źródło
Faktura 18 000 zł brutto, sam toner	tak, cały VAT	art. 108a ust. 1a ustawy o VAT
Faktura 20 000 zł, stal i usługa spoza załącznika	tak, VAT od stali	NSA, I FSK 1796/21
Umowa 30 000 zł, trzy faktury po 10 000 zł	nie	objaśnienia MF, pkt 2.1
Faktura 16 000 zł dla osoby prywatnej	nie	art. 106e ust. 1 pkt 18a ustawy o VAT
Nabywca zwolniony z VAT	tak	interpretacja DKIS z 6 marca 2020 r.
Zapłata kartą albo gotówką	obowiązek zostaje - to naruszenie	NSA, I FSK 1796/21
Całość rozliczona potrąceniem, także umownym	nie w potrąconej części	art. 108a ust. 1d; NSA, I FSK 1797/21
Zapłata na rachunek komornika, który zajął wierzytelność	nie	objaśnienia MF, pkt 2.4
Wierzytelność przejął faktor	tak, nabywca płaci faktorowi w MPP	objaśnienia MF, pkt 2.6
Inwestor płaci podwykonawcy za wykonawcę	tak	NSA, I FSK 1154/22

Potrącenie, karta, faktoring

Potrącenie. Ustawa wyłącza obowiązek MPP „w zakresie, w jakim kwoty należności są potrącane”. MF w 2019 r. uznawał tylko potrącenie z Kodeksu cywilnego i wykluczał kompensaty umowne, zwłaszcza wielostronne. NSA w wyroku z 19 lutego 2025 r. (I FSK 1797/21) przyjął szerzej: MPP jest wyłączony przy szeroko pojętym potrąceniu, bo nie ma przepływu pieniędzy, więc ryzyko oszustwa jest minimalne. Dyrektor KIS zastosował to w interpretacji z 26 września 2025 r. do kompensat umownych. Gdy potrącenie obejmuje tylko część należności, resztę płacisz w MPP. Według Dyrektora KIS w komunikacie wpisujesz wtedy VAT proporcjonalny do płaconej części.

Karta, gotówka, BLIK. MPP wymaga komunikatu przelewu, więc kartą ani gotówką nie da się go zastosować. NSA potwierdził, że zapłata kartą przedpłaconą, kartą płatniczą albo gotówką nie wyłącza obowiązku - przelew bankowy jest skutkiem obowiązku MPP, a nie warunkiem jego powstania. Fakturę objętą obowiązkiem zapłacisz więc tylko przelewem MPP albo potrąceniem. Gotówka przy transakcji powyżej 15 000 zł narusza dodatkowo obowiązek płatności przez rachunek płatniczy z Prawa przedsiębiorców.

Faktoring i płatność przez kogoś innego. Gdy dostawca przeniósł wierzytelność na faktora, nabywca płaci w MPP faktorowi. Faktor, który otrzymał VAT na swój rachunek VAT, może przekazać go dalej dostawcy w MPP - wtedy nie odpowiada za VAT dostawcy. Zaliczki, które faktor wypłaca dostawcy w ramach finansowania, nie wymagają MPP. Gdy w imieniu nabywcy płaci w MPP bank pośredniczący, Dyrektor KIS traktuje to jak zapłatę przez samego nabywcę. NSA uznał też, że inwestor płacący podwykonawcy za wykonawcę musi stosować MPP, jeśli warunki obowiązku są spełnione.

Sankcje: nabywca i sprzedawca

Nabywca, który pominął MPP mimo obowiązku:

• VAT - naczelnik urzędu skarbowego ustala dodatkowe zobowiązanie w wysokości 30% VAT przypadającego na towary i usługi z załącznika nr 15 z tej faktury. Sankcji nie ma, jeśli dostawca rozliczył cały VAT z faktury - warto więc od razu ustalić z nim, czy wykazał fakturę w JPK_VAT,
• karnoskarbowo - art. 57c Kodeksu karnego skarbowego przewiduje grzywnę do 720 stawek dziennych, a w wypadku mniejszej wagi - karę za wykroczenie skarbowe. Osobie fizycznej (np. przedsiębiorcy na jednoosobowej działalności), która za ten sam czyn ponosi odpowiedzialność karną skarbową, nie ustala się dodatkowego zobowiązania w VAT. Przy spółkach sankcję ustala się spółce, a odpowiedzialność karną skarbową może ponosić osoba, która odpowiada za płatności,
• koszty podatkowe - wydatek nie jest kosztem w części dotyczącej pozycji z załącznika, ale tylko wtedy, gdy faktura miała adnotację „mechanizm podzielonej płatności”. Bez adnotacji to wyłączenie nie działa, ale sankcja w VAT zostaje.

Sprzedawcy, który nie umieścił adnotacji na fakturze objętej obowiązkiem, grozi 30% VAT od pozycji z załącznika. Uniknie sankcji, gdy nabywca i tak zapłaci w MPP - samo rozliczenie VAT przez sprzedawcę go nie chroni. Tak jak u nabywcy, sankcji nie ustala się osobie fizycznej odpowiadającej za ten czyn karnie skarbowo (art. 62 § 1 Kodeksu karnego skarbowego). Po wykryciu błędu warto od razu uprzedzić nabywcę i wystawić fakturę korygującą. Noty korygującej nabywca już nie wystawi - przepis o notach uchylono z dniem 1 lutego 2026 r. Za adnotację umieszczoną bez obowiązku nic nie grozi, a nabywca nie musi wtedy płacić w MPP. W fakturze ustrukturyzowanej adnotacji odpowiada pole P_18A z wartością 1. Dyrektor KIS w interpretacjach z września i października 2026 r. dopuścił wpisanie tej wartości także dobrowolnie.

KSeF i MPP od 2027 r.

Ustawa wprowadzająca KSeF zmieniła też zasady płatności, ale po nowelizacji z 2025 r. stosuje się je do płatności dokonanych od 1 stycznia 2027 r. Do końca 2026 r. w komunikacie MPP wpisujesz numer faktury nadany przez sprzedawcę, także przy fakturach z KSeF.

Od 2027 r.:

• w komunikacie MPP za fakturę ustrukturyzowaną wpisujesz numer KSeF, a przy płatności zbiorczej - identyfikator zbiorczy nadany przez KSeF,
• czynny podatnik VAT, który płaci przelewem albo innym instrumentem pozwalającym podać tytuł płatności innemu czynnemu podatnikowi VAT za fakturę ustrukturyzowaną (także wystawioną offline albo w awarii KSeF i przesłaną do systemu), musi podać w tytule jej numer KSeF albo identyfikator zbiorczy. Dotyczy to także płatności za nabywcę dokonywanej przez kogoś innego, a przy poleceniu zapłaty obowiązek ma wystawca faktury. Status odbiorcy ustala się według białej listy na dzień płatności. Obowiązek nie dotyczy faktur, których nie wprowadzono do KSeF w związku z ogłoszonymi komunikatami o awarii systemu.

Za brak numeru KSeF w tytule zwykłego przelewu ustawa nie przewiduje osobnej sankcji. W komunikacie MPP numer jest jednak jednym z obowiązkowych elementów.

MPP w biurze rachunkowym

Usługi rachunkowo-księgowe nie są w załączniku nr 15, więc MPP przy nich nie jest obowiązkowy - zostają tylko ogólne wymogi, np. płatność przez rachunek przy transakcjach powyżej 15 000 zł i biała lista. Od 2027 r. trafiają jednak - razem m.in. z usługami IT, doradczymi, reklamowymi i związanymi z zatrudnieniem - do nowego załącznika nr 16. Nie dotyczy on MPP, tylko odpowiedzialności solidarnej: nabywca takich usług może odpowiadać za zaległy VAT usługodawcy, jeśli wiedział lub powinien był przypuszczać, że VAT nie zostanie zapłacony. Przy fakturach poniżej 15 000 zł odpowiedzialność się nie pojawia, chyba że usługi od jednego podmiotu przekroczyły w miesiącu 50 000 zł netto. Zapłata w MPP wyłącza ją także przy tych usługach.

Dla biura, które prowadzi księgi klientom z branży budowlanej, stalowej, motoryzacyjnej czy elektronicznej, MPP to codzienność. Warto wpisać kontrolę MPP w proces płatności klienta: kto sprawdza fakturę przed zapłatą, kto ustala kod towaru z dostawcą i jak dokumentuje się decyzję.

Ten artykuł przedstawia przepisy i stanowiska organów oraz sądów według stanu na 9 października 2026 r. Nie zastępuje porady podatkowej w konkretnej sprawie - przy wątpliwościach co do klasyfikacji towaru albo nietypowego rozliczenia rozważ wiążącą informację stawkową lub wniosek o interpretację indywidualną.