IKE, IKZE i nowe OKI: limity na 2027 r., ulga w PIT i co zrobić przed końcem roku

Grudzień to miesiąc, w którym do biur rachunkowych dzwonią klienci z tym samym pytaniem: czy jeszcze zdążę wpłacić na IKZE? Za tym pytaniem stoją konkretne pieniądze. Wpłatę na IKZE odejmuje się od dochodu, od którego liczy się podatek. Osoba w drugim progu podatkowym, czyli płacąca 32% od dochodu ponad 120 000 zł, odzyskuje więc prawie jedną trzecią wpłaconej kwoty. Wpłaty ogranicza jednak roczny limit. Czego nie wpłacisz do końca roku, tego nie odrobisz w następnym.

W tym roku sprawa jest ciekawsza niż zwykle. Na 2027 r. znamy już nowe limity, a Sejm uchwalił nową skalę podatkową, czyli progi i stawki, według których rozlicza się większość pracowników. Nowa skala obniży stawkę dla części dochodów, a razem z nią wartość odliczenia. Dlatego niektórym osobom bardziej opłaci się wpłata jeszcze w 2026 r. Od stycznia pojawi się też trzecie konto z ulgą podatkową, osobiste konto inwestycyjne (OKI). Wyjaśniamy, jak działają wszystkie trzy konta, ile podatku odzyskasz dzięki IKZE przy różnych formach opodatkowania i co warto zrobić przed 31 grudnia. Stan prawny: 6 listopada 2026 r.

IKE i IKZE w pigułce

Oba konta służą do oszczędzania na emeryturę i oba prowadzą banki, domy maklerskie, fundusze inwestycyjne oraz zakłady ubezpieczeń. Można na nich trzymać lokatę, kupować fundusze albo akcje. Różnią się tym, kiedy oszczędzający dostaje korzyść podatkową.

IKE, czyli indywidualne konto emerytalne, nie daje nic przy wpłacie. Korzyść pojawia się na końcu: przy wypłacie po 60. urodzinach nie płaci się podatku od zysków, zwanego potocznie podatkiem Belki. Na zwykłym rachunku ten podatek wynosi 19% zysku.

IKZE, czyli indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego, działa odwrotnie. Wpłatę odlicza się w zeznaniu rocznym, dzięki czemu urząd skarbowy oddaje część podatku już wiosną następnego roku. W zamian przy wypłacie po 65. urodzinach płaci się 10% od całej wypłaconej kwoty, czyli zarówno od zysków, jak i od samych wpłat.

Szybki zwrot podatku przyciąga coraz więcej osób. Według Ministerstwa Finansów wpłaty na IKZE odliczyło w zeznaniach za 2024 r. ponad 300 tys. podatników rozliczających się według skali, średnio po niecałe 7000 zł. Rok wcześniej było ich ok. 245 tys.

Kto może otworzyć takie konto? Każdy może mieć tylko jedno IKE i jedno IKZE. Kto oszczędzałby na więcej niż jednym IKE, zapłaci 75% podatku od dochodu na każdym z nich. Prawo do założenia konta ma osoba, która skończyła 16 lat. Niepełnoletni może jednak wpłacać tylko w roku, w którym zarabia na umowie o pracę, i najwyżej tyle, ile zarobił.

Limity wpłat na 2026 i 2027 r.

To, ile można wpłacić, zależy od prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, czyli kwoty, którą rząd przyjmuje w projekcie budżetu na dany rok. Na 2027 r. wynosi ono 10 033 zł miesięcznie. Limit IKE to trzykrotność tej kwoty, a limit IKZE - jej 1,2-krotność. Osoba, która prowadzi pozarolniczą działalność, czyli przede wszystkim firmę na własny rachunek, może wpłacić na IKZE więcej: 1,8-krotność.

Konto	2026 r.	2027 r.
IKE	28 260 zł	30 099 zł
IKZE	11 304 zł	12 039,60 zł
IKZE - osoba prowadząca działalność	16 956 zł	18 059,40 zł

Limity na 2027 r. są już oficjalne. Minister rodziny, pracy i polityki społecznej ogłosił limit IKZE w obwieszczeniu z 27 października 2026 r., a limit IKE - trzy dni później. Przedsiębiorca, który wykorzysta pełne limity na obu kontach, może w 2027 r. odłożyć z ulgą podatkową łącznie 48 158,40 zł.

Limit liczy się dla roku kalendarzowego. Jeżeli wpłacisz więcej, instytucja zwróci nadwyżkę na zasadach określonych w umowie, a odliczysz tylko wpłaty do limitu. Kłopot bywa na przełomie roku, gdy instytucja zaliczy grudniowy przelew do limitu następnego roku. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) uznał w takiej sprawie, że przelew z 29 grudnia 2023 r. podatnik odliczy za 2023 r., a to, jak instytucja przypisała wpłatę do limitu, jest sprawą między nim a instytucją (interpretacja z 27 marca 2025 r., 0114-KDIP3-1.4011.74.2025.2.MS2).

Ile zwraca IKZE

Skoro limity są znane, czas policzyć, ile naprawdę daje wpłata na IKZE. Zasada jest prosta: wpłatę odejmuje się od dochodu, a urząd oddaje podatek, który przypadałby na tę kwotę. Ile to będzie, zależy od formy opodatkowania.

Przy skali podatkowej, według której rozlicza się większość pracowników, ulga wynosi 12% albo 32% wpłaty, zależnie od progu. Przedsiębiorca na podatku liniowym, czyli ze stałą stawką 19% od dochodu, odzyskuje 19% wpłaty. Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych podatek liczy się od przychodu, bez odejmowania kosztów, i od przychodu odlicza się też wpłatę. Ulga równa się więc stawce ryczałtu.

Ulga nie może jednak przekroczyć samego podatku. Osoba z dochodem 35 000 zł płaci według skali tylko 600 zł podatku, bo pierwsze 30 000 zł dochodu jest w praktyce wolne od podatku. Nawet jeśli wpłaci na IKZE pełny limit, odzyska najwyżej te 600 zł, mniej więcej 5% wpłaty. Przy tak niskim dochodzie lepiej sprawdzi się IKE.

Warto też pamiętać, czego wpłata na IKZE nie zmienia. Nie obniża składki zdrowotnej przedsiębiorcy, bo podstawę tej składki pomniejsza się tylko o składki na ubezpieczenia społeczne. Nie obniża też daniny solidarnościowej, którą płacą osoby z dochodem ponad milion złotych.

Dlaczego w 2026 r. wpłata może dać więcej

Przykład pani Ewy ma ciąg dalszy. Od 2027 r. ma obowiązywać nowa skala podatkowa: 12% do 130 000 zł, 24% od 130 000 do 150 000 zł i 32% powyżej. Dziś stawka 32% zaczyna się już od 120 000 zł. Nowa skala obniży podatek wielu osobom, ale przy okazji zmniejszy wartość ulgi z IKZE dla tych, których dochód mieści się w przedziale objętym obniżką.

Dochód	Ulga za 2026 r. (limit 11 304 zł)	Ulga za 2027 r. (limit 12 039,60 zł)
100 000 zł	1356 zł	1445 zł
125 000 zł	2356 zł	1445 zł
140 000 zł	3617 zł	2645 zł
160 000 zł	3617 zł	3690 zł
250 000 zł	3617 zł	3853 zł

Osoby z dochodem od ok. 120 500 do ok. 159 000 zł odzyskają więcej przy pełnej wpłacie w 2026 r. niż w 2027 r., mimo że tegoroczny limit jest niższy. Przedsiębiorcy na skali mają wyższy limit, więc u nich ten przedział sięga ok. 163 600 zł. Pani Ewa odzyska za 2026 r. o 972 zł więcej niż przy pełnej wpłacie w 2027 r. Przy dochodach poniżej i powyżej tego przedziału wyższą ulgę da wpłata w 2027 r., bo wzrośnie limit. Mimo to warto wykorzystać limit 2026 r., bo niewykorzystany przepada.

Do kiedy wpłacić

Limit na 2026 r. trzeba wykorzystać do 31 grudnia. Pytanie, co oznacza „wpłata do 31 grudnia”, trafia do urzędów skarbowych co roku, bo przelew wysłany w sylwestra dociera na IKZE zwykle dopiero po Nowym Roku.

Dyrektor KIS konsekwentnie odpowiada, że liczy się dzień, w którym bank obciążył rachunek oszczędzającego, a nie dzień zaksięgowania wpłaty na IKZE. W interpretacji z 8 kwietnia 2026 r. (0112-KDIL2-1.4011.58.2026.2.TR) podatnik zlecił przelew 31 grudnia 2025 r., a fundusz zaksięgował wpłatę w styczniu. Organ uznał, że wpłatę można odliczyć za 2025 r. Tak samo rozstrzygnął sprawę przelewu z 31 grudnia 2024 r. (interpretacja z 11 sierpnia 2026 r., 0113-KDWPT.4011.365.2026.2.KSM).

Interpretacja indywidualna chroni jednak tylko osobę, która o nią wystąpiła. Do tego rachunek musi zostać naprawdę obciążony do 31 grudnia: przelew z datą wykonania w przyszłości albo bez pieniędzy na koncie tego nie zapewni. W praktyce warto mieć potwierdzenie przelewu z datą obciążenia rachunku i nie zostawiać wpłaty na ostatnią chwilę. Niektóre instytucje przyjmują wpłaty tylko w dni robocze albo przekazują zlecenia z opóźnieniem.

Wypłata czy zwrot: rachunek na końcu

Ulga przy wpłacie to tylko połowa rachunku. Druga połowa zależy od tego, czy oszczędzający spełni warunki ustawy i weźmie pieniądze na emeryturze - w przepisach to wypłata - czy wypowie umowę wcześniej i wycofa oszczędności. Tę drugą sytuację ustawa nazywa zwrotem.

Przy IKE wypłata jest zwolniona z podatku po 60. urodzinach albo po 55. urodzinach, gdy oszczędzający ma już prawo do emerytury. Do tego trzeba wpłacać w co najmniej pięciu latach kalendarzowych albo wpłacić ponad połowę pieniędzy najpóźniej pięć lat przed złożeniem wniosku o wypłatę. Kto wcześniej wypowie umowę, dostaje zwrot pomniejszony o 19% podatku od zysku.

Przy IKZE od wypłaty po 65. urodzinach płaci się 10% od całej kwoty, jeśli oszczędzający wpłacał w co najmniej pięciu latach. Kto wycofa pieniądze wcześniej, musi całą otrzymaną sumę doliczyć do przychodów opodatkowanych według skali w roku zwrotu. Dotyczy to także wpłat, których wcześniej nie odliczył. Dyrektor KIS uznał, że takich wpłat nie odejmuje się od przychodu, i odrzucił zarzut podwójnego opodatkowania (interpretacje z 18 maja 2026 r., 0112-KDWL.4011.58.2026.1.JK, i z 26 maja 2026 r., 0114-KDWP.4011.130.2026.2.MG). Ile to kosztuje, zależy od pozostałych dochodów w roku zwrotu - przy wysokich zarobkach nawet 32% całej kwoty. IKZE zakłada się więc z myślą, że pieniądze zostaną tam do emerytury.

Rachunek końcowy wygląda tak: przy stawce 32% oszczędzający odzyskuje dziś 32% wpłaty, a przy wypłacie oddaje 10% zgromadzonej kwoty. Przy stawce 12% bieżąca ulga i podatek przy wypłacie prawie się równoważą - wtedy główną korzyścią jest brak podatku od zysków.

Jeszcze jedno: po śmierci oszczędzającego osoby, które wskazał w umowie (a gdy nikogo nie wskazał - spadkobiercy), dostają pieniądze z IKE bez podatku. Od wypłaty z IKZE pobiera się 10%, chyba że taka osoba przeniesie pieniądze na własne IKZE.

Nowość od 2027 r.: osobiste konto inwestycyjne

Do dwóch kont emerytalnych od 1 stycznia 2027 r. dołączy trzecie. Osobiste konto inwestycyjne (OKI) wprowadziła ustawa z 3 lipca 2026 r. W odróżnieniu od IKE i IKZE nie jest kontem emerytalnym: nie ma limitu wpłat ani warunków wypłaty, a założyć je może każda pełnoletnia osoba.

Na OKI podatek rozlicza się inaczej niż na IKE i IKZE. Oszczędzający nie płaci podatku od zysków, tylko co roku podatek od średniej wartości pieniędzy i inwestycji na koncie. W 2027 r. stawka wynosi 0,85%, a w kolejnych latach będzie zależeć od stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (NBP), czyli jego podstawowej stopy procentowej.

Podatek dotyczy jednak tylko nadwyżki ponad zwolnienie. Dla lokat w złotych i obligacji skarbowych zwolnienie wynosi 25 000 zł, a dla polskich akcji, obligacji i funduszy, które inwestują głównie w takie papiery, łączne zwolnienie sięga 100 000 zł. Od zagranicznych akcji podatek płaci się natomiast od pierwszej złotówki.

Kogo to zainteresuje? Przede wszystkim osoby, które wykorzystały już limity IKE i IKZE albo chcą mieć dostęp do pieniędzy przed emeryturą. Przy majątku do 100 000 zł w aktywach objętych wyższym zwolnieniem, np. w akcjach spółek z kapitałem w złotych, OKI działa w praktyce jak konto bez podatku. Na lokatach i obligacjach oszczędnościowych bez podatku zmieści się 25 000 zł. Większy majątek oznacza coroczny podatek, a jego wysokość zależy od wartości konta, a nie od zysku. W kalkulatorze można porównać, ile zostanie po latach na każdym z kont.

Przedsiębiorca: wyższy limit i ryczałt

Przedsiębiorcy mają przy IKZE dwie dodatkowe sprawy do rozważenia. Pierwsza to wyższy limit. Ustawa o IKE i IKZE przyznaje go osobie prowadzącej pozarolniczą działalność w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ta definicja obejmuje osoby prowadzące firmę na własny rachunek, twórców i artystów, a także m.in. wspólników spółek jawnych, partnerskich i komandytowych oraz jedynego wspólnika spółki z o.o. Nie obejmuje działalności nierejestrowanej, a według brzmienia przepisów także osoby, która korzysta z ulgi na start, czyli przez pierwsze pół roku działalności nie płaci składek społecznych. O wyższym limicie nie decyduje też forma opodatkowania: kto na ryczałcie rozlicza tylko prywatny najem, ma limit podstawowy. Wątpliwości budzą inne sytuacje, np. działalność zawieszona przez cały rok. Nie znaleźliśmy interpretacji, które by je rozstrzygały, więc w takim przypadku warto zapytać instytucję prowadzącą IKZE albo wystąpić o interpretację.

Druga sprawa to kilka źródeł dochodu naraz. Przedsiębiorca na ryczałcie, który pracuje też na etacie, może odliczyć całą wpłatę w wyższym limicie od dochodu z umowy o pracę. Tak uznał Dyrektor KIS w interpretacji z 14 czerwca 2024 r. (0112-KDIL2-1.4011.412.2024.2.DJ). Jeżeli dochód z etatu sięga drugiego progu skali, daje to więcej niż odliczenie od przychodu na ryczałcie. W interpretacji z 2 października 2026 r. (0112-KDWL.4011.185.2026.1.WS) organ dopuścił też podział odliczenia między zeznania, np. część w zeznaniu z etatu, a część w zeznaniu z działalności na podatku liniowym, byle łączna kwota nie przekroczyła limitu.

Na 2027 r. przedsiębiorcy na ryczałcie powinni sprawdzić jeszcze jedno. Jeżeli wejdzie w życie nowa ustawa, ryczałt zachowa tylko ten, kto w 2026 r. nie przekroczy 250 000 euro przychodu, czyli 1 094 250 zł. Kto straci ryczałt, w 2027 r. odliczy IKZE według nowej formy opodatkowania: przy podatku liniowym ulga wzrośnie do 19%.

Co wybrać?

Odpowiedź zależy od celu, dochodu i tego, kiedy mogą być potrzebne pieniądze. W skrócie:

• IKZE opłaca się najbardziej przy wysokiej stawce podatku dziś: w progu 32%, na podatku liniowym i przy wyższych stawkach ryczałtu. Wymaga cierpliwości do 65. roku życia.
• IKE sprawdza się przy niskim podatku i jako uzupełnienie IKZE. Daje najwyższy limit i wypłatę bez podatku po 60. urodzinach.
• OKI daje swobodę: bez limitu i bez blokady wypłat, z podatkiem od wartości konta tylko powyżej zwolnienia.

Większość osób, które odkładają na emeryturę, skorzysta z połączenia: najpierw IKZE do limitu, jeśli stawka podatku jest wysoka, potem IKE, a nadwyżka - na OKI.

Sprawdź się: IKE, IKZE czy OKI?

Sześć sytuacji z tego artykułu. Wybierz konto, które najlepiej pasuje, a zobaczysz wyjaśnienie z podstawą prawną.